{"id":1487,"date":"2023-03-08T11:09:54","date_gmt":"2023-03-08T05:09:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.giaoly.org\/vn\/?p=1487"},"modified":"2023-03-13T04:58:44","modified_gmt":"2023-03-12T22:58:44","slug":"cu%e1%bb%99c-g%e1%ba%b7p-g%e1%bb%a1-b%e1%ba%a5t-ng%e1%bb%9d","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/cu%e1%bb%99c-g%e1%ba%b7p-g%e1%bb%a1-b%e1%ba%a5t-ng%e1%bb%9d\/","title":{"rendered":"Cu\u1ed9c G\u1eb7p G\u1ee1 B\u1ea5t Ng\u1edd"},"content":{"rendered":"<p><strong>(Gioan 4,5-42 \u2013 CN III MC &#8211; A)<\/strong><\/p>\n<p><strong>Qua cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1 gi\u1eefa \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef Samari, ch\u00fang ta nh\u1eadn ra c\u1ea3 m\u1ed9t<em> <\/em>khoa s\u01b0 ph\u1ea1m \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 v\u1eadn d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a b\u00e0 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ee9c tin.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>1.- Ng\u1eef c\u1ea3nh<\/strong><\/p>\n<p>Trong cu\u1ed9c chuy\u1ec7n tr\u00f2 v\u1edbi Nic\u00f4\u0111\u00eam\u00f4, t\u00e1c gi\u1ea3 <em>Gioan<\/em> \u0111\u00e3 m\u00f4 t\u1ea3 cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1 c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u1edbi m\u1ed9t<em> <\/em>\u0111\u1ea1i di\u1ec7n c\u1ee7a giai c\u1ea5p c\u1ea7m quy\u1ec1n Do Th\u00e1i. Ho\u1ea1t c\u1ea3nh ti\u1ebfp theo c\u00f3 n\u1ed9i dung l\u00e0 cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1 c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u1edbi m\u1ed9t<em> <\/em>ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef Samari. Ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Samari s\u1ed1ng nh\u1eefng t\u01b0\u01a1ng quan c\u0103ng th\u1eb3ng. Ng\u01b0\u1eddi Samari coi m\u00ecnh l\u00e0 h\u1eadu du\u1ec7 c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ed5 ph\u1ee5 (x. <em>Ga<\/em> 4,12.20) v\u00e0<strong><a href=\"http:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/Jesus-and-Samaritan-Woman.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft  wp-image-1488\" style=\"margin-left: 4px; margin-right: 4px;\" title=\"Jesus and Samaritan Woman\" alt=\"\" src=\"http:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/Jesus-and-Samaritan-Woman-261x300.jpg\" width=\"261\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/Jesus-and-Samaritan-Woman-261x300.jpg 261w, https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/Jesus-and-Samaritan-Woman.jpg 583w\" sizes=\"auto, (max-width: 261px) 100vw, 261px\" \/><\/a><\/strong> l\u00e0 s\u1ed1 s\u00f3t c\u1ee7a Israel, v\u00ec B\u1eafc qu\u1ed1c \u0111\u00e3 b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi \u00c1tsua ti\u00eau di\u1ec7t v\u00e0o n\u0103m 722 tr CG. Thi\u00ean Ch\u00faa c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0 Yhwh, l\u00e0 Thi\u00ean Ch\u00faa c\u1ee7a Israel. H\u1ecd ch\u1ec9 ch\u1ea5p nh\u1eadn n\u0103m cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u1ee7a M\u00f4s\u00ea (= <em>Ng\u0169 Th\u01b0<\/em>). Ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i Gi\u00earusalem coi h\u1ecd nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t<em> <\/em>d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ed7n h\u1ee3p b\u00e1n ngo\u1ea1i gi\u00e1o (x. <em>2 V<\/em> 17,24-41), n\u00ean \u0111\u00e3 c\u1ea5m h\u1ecd kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tham gia v\u00e0o vi\u1ec7c t\u00e1i thi\u1ebft \u0110\u1ec1n Th\u1edd sau L\u01b0u \u0111\u00e0y (x. <em>Er<\/em> 4,1-24), v\u00e0 l\u1ea1i c\u00f2n gh\u00e9t h\u1ecd th\u1eadm t\u1ec7 m\u00e0 coi h\u1ecd nh\u01b0 l\u00e0 d\u00e2n ngu ng\u1ed1c s\u1ed1ng t\u1ea1i Sikhem (<em>Hc<\/em> 50,26).<\/p>\n<p>\u0110\u1ee9c Gi\u00easu kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 m\u00ecnh b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng b\u1edfi nh\u1eefng ki\u1ec3u \u0111\u00e1nh gi\u00e1 nh\u01b0 th\u1ebf. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u00f3n ti\u1ebfp v\u1ecb \u0111\u1ea1i di\u1ec7n c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng H\u1ed9i \u0110\u1ed3ng \u0111\u00e3 l\u00e9n l\u00fat \u0111\u1ebfn ban \u0111\u00eam \u0111\u1ec3 g\u1eb7p Ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 \u0111i g\u1eb7p m\u1ed9t v\u1ecb t\u00f4n s\u01b0. B\u00e2y gi\u1edd Ng\u01b0\u1eddi ng\u1ecf l\u1eddi v\u1edbi m\u1ed9t<em> <\/em>ph\u1ee5 n\u1eef Samari, c\u00f3 l\u1ed1i s\u1ed1ng d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u00f4i (x. 4,17-18), m\u00e0 Ng\u01b0\u1eddi t\u00ecnh c\u1edd g\u1eb7p l\u00fac gi\u1eefa tr\u01b0a. Trong c\u1ea3 hai tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u1ec1u \u00fd th\u1ee9c Ng\u01b0\u1eddi chu to\u00e0n nhi\u1ec7m v\u1ee5 Ch\u00faa Cha giao ph\u00f3 (x. 4,34); trong c\u1ea3 hai tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p, Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u mu\u1ed1n ch\u1ec9 cho th\u1ea5y con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0a t\u1edbi s\u1ef1 s\u1ed1ng.<\/p>\n<p><strong>2.- B\u1ed1 c\u1ee5c<\/strong><\/p>\n<p>B\u1ea3n v\u0103n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c chia th\u00e0nh ba ph\u1ea7n:<\/p>\n<p>1) M\u1edf (4,1-3);<\/p>\n<p>2) Cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1 v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef (4,4-38):<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">a) Khung c\u1ea3nh v\u00e0 c\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt (cc. 4-6),<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">b) Cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef (cc. 7-26):<\/p>\n<p style=\"padding-left: 60px;\">&#8211; L\u1eddi xin n\u01b0\u1edbc v\u00e0 \u00e2n ban n\u01b0\u1edbc h\u1eb1ng s\u1ed1ng (cc. 7-15),<\/p>\n<p style=\"padding-left: 60px;\">&#8211; M\u1ea1c kh\u1ea3i v\u1ec1 ph\u1ee5ng t\u1ef1 ch\u00e2n th\u1eadt (cc. 16-26),<\/p>\n<p style=\"padding-left: 90px;\">+ C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi ch\u1ed3ng (cc. 16-18),<\/p>\n<p style=\"padding-left: 90px;\">+ \u201cN\u1ebfu \u00f4ng l\u00e0 m\u1ed9t ng\u00f4n s\u1ee9\u201d (c. 19),<\/p>\n<p style=\"padding-left: 90px;\">+ N\u1ec1n ph\u1ee5ng t\u1ef1 m\u1edbi (cc. 20-26: 20-24; 25-26),<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">c) \u0110\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 (cc. 27-38),<\/p>\n<p>3) G\u1eb7p g\u1ee1 v\u1edbi d\u00e2n Samari (4,39-42).<\/p>\n<p><strong>3.- V\u00e0i \u0111i\u1ec3m ch\u00fa gi\u1ea3i<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; <em>Ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i b\u0103ng qua<\/em> (4): <em>Edei<\/em> (th\u00ec v\u1ecb ho\u00e0n c\u1ee7a <em>dei<\/em>), \u201cph\u1ea3i\u201d, di\u1ec5n t\u1ea3 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u n\u1eb1m trong \u00fd mu\u1ed1n ho\u1eb7c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa.<\/p>\n<p>&#8211; <em>Xykha \u2026 Giac\u00f3p<\/em> (5): \u0110a s\u1ed1 c\u00e1c th\u1ee7 b\u1ea3n ch\u00e9p l\u00e0 \u201c<em>Xykha<\/em>\u201d (<em>Sychar<\/em>). Trong th\u1ef1c t\u1ebf, trong mi\u1ec1n Samari, kh\u00f4ng c\u00f3 th\u00e0nh Xykha, m\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 <em>S\u00eakhem<\/em> (<em>Shechem<\/em>) th\u00f4i. C\u00f3 l\u1ebd t\u1eeb <em>Shechem<\/em> \u0111\u00e3 b\u1ecb \u0111\u1ecdc l\u1ea7m th\u00e0nh <em>Sychar<\/em> do v\u1ea7n <em>ar<\/em> trong Samari. V\u1ec1 li\u00ean h\u1ec7 gi\u1eefa Giac\u00f3p v\u00e0 Shechem, xin \u0111\u1ecdc <em>St<\/em> 33,18; 48,22; <em>Gs<\/em> 24,32.<\/p>\n<p><em>&#8211; Ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i &#8230; ng\u01b0\u1eddi Samari<\/em> (9): Ng\u01b0\u1eddi Samari l\u00e0 con ch\u00e1u c\u1ee7a hai nh\u00f3m: 1) Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Israel kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111i l\u01b0u \u0111\u00e0y khi V\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c ph\u00eda B\u1eafc s\u1ee5p \u0111\u1ed5 v\u00e0o n\u0103m 722 tr\u01b0\u1edbc CG. 2) Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1ef1c d\u00e2n x\u1ee9 Babylon v\u00e0 M\u00ea\u0111ia do c\u00e1c \u0111o\u00e0n qu\u00e2n x\u00e2m l\u0103ng \u00c1tsua \u0111\u01b0a v\u00e0o (x. <em>2 V<\/em> 17,24tt).<\/p>\n<p>C\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 \u0111\u1ed1i l\u1eadp v\u1ec1 th\u1ea7n h\u1ecdc gi\u1eefa nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i ph\u00eda B\u1eafc n\u00e0y v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i ph\u00eda Nam, b\u1edfi v\u00ec ng\u01b0\u1eddi Samari kh\u00f4ng ch\u1ecbu th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng Thi\u00ean Ch\u00faa t\u1ea1i Gi\u00earusalem. T\u00ecnh tr\u1ea1ng n\u00e0y th\u00eam tr\u1ea7m tr\u1ecdng v\u00ec ng\u01b0\u1eddi Samari \u0111\u00e3 g\u00e2y kh\u00f3 kh\u0103n cho ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i h\u1ed3i h\u01b0\u01a1ng trong vi\u1ec7c t\u00e1i thi\u1ebft \u0110\u1ec1n Th\u1edd Gi\u00earusalem, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 ii tr CG, ng\u01b0\u1eddi Samari l\u1ea1i gi\u00fap c\u00e1c vua Syri trong c\u00e1c cu\u1ed9c chi\u1ebfn ch\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i. V\u00e0o n\u0103m 128 tr\u01b0\u1edbc CG, th\u01b0\u1ee3ng t\u1ebf Do Th\u00e1i \u0111\u00e3 \u0111\u1ed1t \u0110\u1ec1n Th\u1edd Samari tr\u00ean n\u00fai Garidim. \u0110\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i, d\u00e2n Samari l\u00e0 d\u00e2n \u00f4 u\u1ebf.<\/p>\n<p><em>&#8211; Ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y ban cho ch\u1ecb n\u01b0\u1edbc h\u1eb1ng s\u1ed1ng&#8230; V\u1ea1y Ng\u01b0\u1eddi l\u1ea5y \u0111\u00e2u ra n\u01b0\u1edbc h\u1eb1ng s\u1ed1ng<strong> <\/strong><\/em>(10-11): Trong <em>Ga<\/em>, ch\u00fang ta th\u01b0\u1eddng g\u1eb7p t\u00ecnh tr\u1ea1ng c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu hi\u1ec3u l\u1ea7m nh\u1eefng c\u00f4ng th\u1ee9c Ng\u01b0\u1eddi d\u00f9ng, v\u00ed d\u1ee5 \u1edf \u0111\u00e2y, hai c\u00f4ng th\u1ee9c \u201cn\u01b0\u1edbc h\u1eb1ng s\u1ed1ng\u201d tr\u00ean m\u00f4i \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 tr\u00ean m\u00f4i ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef kh\u00f4ng c\u00f9ng m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129a. T\u00e1c gi\u1ea3 d\u00f9ng ki\u1ec3u vi\u1ebft \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 tr\u00ecnh b\u00e0y m\u1ea1c kh\u1ea3i c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u1ec1 b\u1ea3n th\u00e2n Ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>&#8211; <em>Gi\u1ebfng<\/em> (cc. 6.11): Trong c. 6, \u201cc\u00e1i gi\u1ebfng\u201d l\u00e0 <em>p\u00eag\u00ea<\/em> (Hl), trong c. 11, \u201cc\u00e1i gi\u1ebfng\u201d l\u00e0 <em>phrear<\/em> (Hl). Trong b\u1ea3n <em>C\u1ef1u \u01af\u1edbc<\/em> Hy L\u1ea1p (= B\u1ea3n LXX), <em>p\u00eag\u00ea<\/em> v\u00e0 <em>phrear<\/em> c\u00f3 ngh\u0129a g\u1ea7n nh\u01b0 nhau, nh\u01b0ng <em>phrear<\/em> th\u00ec g\u1ea7n v\u1edbi ngh\u0129a l\u00e0 \u201cgi\u1ebfng n\u01b0\u1edbc\u201d, c\u00f2n <em>p\u00eag\u00ea<\/em> th\u00ec g\u1ea7n v\u1edbi ngh\u0129a l\u00e0 \u201cm\u1ea1ch\/su\u1ed1i n\u01b0\u1edbc\u201d. \u00dd ngh\u0129a l\u00e0: L\u00fac \u0111\u1ea7u, khi n\u00f3i v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a gi\u1ebfng Giac\u00f3p, t\u00e1c gi\u1ea3 ch\u01b0a ph\u00e2n bi\u1ec7t; b\u00e2y gi\u1edd, khi c\u00e2u chuy\u1ec7n chuy\u1ec3n sang \u0111\u1ec1 t\u00e0i n\u01b0\u1edbc h\u1eb1ng s\u1ed1ng c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, t\u00e1c gi\u1ea3 m\u1edbi ph\u00e2n bi\u1ec7t: \u0110\u1ee9c Gi\u00easu b\u00e2y gi\u1edd l\u00e0 m\u1ea1ch n\u01b0\u1edbc (<em>p\u00eag\u00ea<\/em>; Ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd ch\u00ednh th\u1ee9c tuy\u00ean b\u1ed1 nh\u01b0 th\u1ebf \u1edf c. 14), c\u00f2n gi\u1ebfng Giac\u00f3p ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t \u201cc\u00e1i gi\u1ebfng\u201d th\u00f4i (<em>phrear<\/em>).<\/p>\n<p><em>&#8211; Ch\u1eb3ng l\u1ebd \u00f4ng l\u1edbn h\u01a1n t\u1ed5 ph\u1ee5 Giac\u00f3p <\/em>(12): \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 n\u00e9t h\u00e0i h\u01b0\u1edbc trong <em>Ga<\/em>: c\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt v\u00f4 t\u00ecnh n\u00f3i ra s\u1ef1 th\u1eadt v\u1ec1 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu.<\/p>\n<p><em>&#8211; Th\u01b0a Ngai <\/em>(cc. 11.15.19): Ba l\u1ea7n, b\u1ea3n v\u0103n Hy L\u1ea1p cho th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef g\u1ecdi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu l\u00e0 <em>Kyrios<\/em> (<em>sir<\/em>, <em>lord<\/em>; <em>seigneur<\/em>). C\u00f9ng m\u1ed9t ki\u1ec3u x\u01b0ng h\u00f4, nh\u01b0ng ch\u00fang ta hi\u1ec3u l\u00e0 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 chuy\u1ec3n bi\u1ebfn v\u1ec1 \u00fd ngh\u0129a v\u00ec ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef th\u01b0a v\u1edbi th\u00e1i \u0111\u1ed9 c\u00e0ng l\u00fac c\u00e0ng t\u00f4n k\u00ednh h\u01a1n.<\/p>\n<p><em>&#8211; N\u00fai n\u00e0y<\/em> (21): x. <em>\u0110nl<\/em> 27,4. \u0110\u00e2y l\u00e0 n\u00fai Garidim. Trong B\u1ea3n <em>Ng\u0169 Th\u01b0<\/em> Samari, \u1edf <em>\u0110nl<\/em> 27,4, ch\u00fang ta \u0111\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c hu\u1ea5n th\u1ecb ban cho Gi\u00f4su\u00ea l\u00e0 d\u1ef1ng m\u1ed9t th\u00e1nh \u0111i\u1ec7n tr\u00ean n\u00fai Garidim, n\u00fai th\u00e1nh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Samari, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i tr\u00ean n\u00fai \u00cavan. C\u1ee5m t\u1eeb \u201cN\u00fai \u00cavan\u201d r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eeda l\u1ea1i trong b\u1ea3n v\u0103n H\u00edp-ri do ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng ch\u1ed1ng Samari.<\/p>\n<p><em>&#8211; Th\u1ea7n kh\u00ed v\u00e0 s\u1ef1 th\u1eadt<\/em> (24): t\u1ee9c l\u00e0 Th\u00e1nh Th\u1ea7n v\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (l\u00e0 s\u1ef1 th\u1eadt).<\/p>\n<p><em>&#8211; \u0110\u1ea5ng \u1ea5y ch\u00ednh l\u00e0 t\u00f4i<\/em> (26): \u0110\u00e2y l\u00e0 c\u00f4ng th\u1ee9c b\u1eb1ng ti\u1ebfng Hy L\u1ea1p <em>eg\u00f4 eimi <\/em>(<em>I am<\/em>; <em>Je suis<\/em>). C\u00f4ng th\u1ee9c n\u00e0y l\u00e0 ch\u00ednh danh x\u01b0ng Thi\u00ean Ch\u00faa t\u1ecf cho M\u00f4s\u00ea. T\u00e1c gi\u1ea3 mu\u1ed1n ng\u1ea7m gi\u1edbi thi\u1ec7u th\u1ea7n t\u00ednh c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu.<\/p>\n<p><strong>4.- \u00ddngh\u0129a c\u1ee7a b\u1ea3n v\u0103n<\/strong><\/p>\n<p>B\u1ea3n v\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed1 c\u1ee5c th\u00e0nh nh\u1eefng \u201cxen\u201d qua \u0111\u00f3 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef v\u00e0 c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a h\u1ecd \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 \u0111\u00f3n nh\u1eadn nh\u1eefng m\u1ea1c kh\u1ea3i ch\u00ednh y\u1ebfu v\u1ec1 b\u1ea3n th\u00e2n Ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><em>* M\u1edf (1-3)<\/em><\/p>\n<p>Ch\u01b0\u01a1ng 4 c\u1ee7a <em>TM Ga<\/em> m\u1edf \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n v\u0103n t\u00f3m t\u1eaft c\u00f3 vai tr\u00f2 \u201cl\u00e0m c\u1ea7u\u201d n\u1ed1i [v\u00ec li\u00ean k\u1ebft] 3,22-36 v\u1edbi [v\u00ec chu\u1ea9n b\u1ecb cho] 4,4-42. \u0110o\u1ea1n <em>Ga<\/em> 4,1-4 n\u00e0y th\u00f4ng tin cho ch\u00fang ta v\u1ec1 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 Ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 v\u1ec1 ph\u00e9p r\u1eeda m\u00e0 Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 l\u00e0m. Ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng n\u00e0y c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 nh\u00f3m c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 di\u1ec5n ti\u1ebfn song song v\u1edbi ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a Gioan v\u00e0 c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 \u00f4ng.<\/p>\n<p>C\u00e1c c\u00e2u 1-2 n\u00f3i v\u1edbi ch\u00fang ta m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa r\u1eb1ng \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 l\u00e0m ph\u00e9p r\u1eeda c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 Ng\u01b0\u1eddi (x. <em>Ga<\/em> 3,22), r\u1ed3i nh\u1edd m\u1ed9t m\u1ec7nh \u0111\u1ec1 xen v\u00e0o gi\u1eefa, ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u1eb1ng ch\u00ednh c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 \u0111\u00e3 l\u00e0m ph\u00e9p r\u1eeda, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi, b\u1ea3n v\u0103n cho bi\u1ebft l\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu c\u0169ng bi\u1ebft vi\u1ec7c \u1ea5y.<\/p>\n<p>Sang c. 3, b\u1ea3n v\u0103n x\u00e1c \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng \u0110\u1ee9c Gi\u00easu b\u1ecf mi\u1ec1n Giu\u0111\u00ea, m\u00e0 tr\u1edf l\u1ea1i mi\u1ec1n Galil\u00ea.<\/p>\n<p><em>* Cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1 v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef Samari (4-42)<\/em><\/p>\n<p>a) Khung c\u1ea3nh v\u00e0 c\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt (cc. 4-6),<\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 tr\u1edf l\u1ea1i mi\u1ec1n Galil\u00ea, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu <em>ph\u1ea3i<\/em> b\u0103ng qua mi\u1ec1n Samari. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 kh\u00f4ng c\u00f2n c\u00e1ch n\u00e0o kh\u00e1c ngo\u00e0i c\u00e1ch b\u0103ng qua Samari, m\u1ed9t mi\u1ec1n \u0111\u1ea5t n\u1ed5i ti\u1ebfng l\u00e0 kh\u00f4ng hi\u1ebfu kh\u00e1ch (x. <em>Lc<\/em> 9,51-56). S\u1ef1 b\u00f3 bu\u1ed9c n\u00e0y (\u201cph\u1ea3i\u201d, <em>edei<\/em>) mang t\u00ednh th\u1ea7n h\u1ecdc v\u00e0 thi\u00eang li\u00eang, v\u00ec thu\u1ed9c v\u1ec1 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa, s\u1ebd t\u1ea1o c\u01a1 h\u1ed9i cho cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y ch\u00fang ta \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1edbi thi\u1ec7u khung c\u1ea3nh c\u1ee7a cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1: b\u00ean c\u1ea1nh gi\u1ebfng Giac\u00f3p, trong th\u1eeda \u0111\u1ea5t m\u00e0 Giac\u00f3p \u0111\u00e3 cho con l\u00e0 Giuse. V\u1edbi chi ti\u1ebft n\u00e0y, t\u00e1c gi\u1ea3 \u0111\u01b0a ta tr\u1edf l\u1ea1i v\u1edbi b\u00e0i anh h\u00f9ng ca l\u00e0 l\u1ecbch s\u1eed c\u00e1c t\u1ed5 ph\u1ee5 v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ee7a t\u1ed5 ph\u1ee5 Giac\u00f3p. T\u00e1c gi\u1ea3 <em>TM IV<\/em> \u0111\u00e3 \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u1edbi Giac\u00f3p trong giai tho\u1ea1i Nathanaen, khi ng\u00e0i n\u00f3i \u0111\u1ebfn c\u00e1c thi\u00ean th\u1ea7n l\u00ean xu\u1ed1ng tr\u00ean Con Ng\u01b0\u1eddi, t\u1ee9c l\u00e0 g\u1ee3i \u0111\u1ebfn th\u1ecb ki\u1ebfn c\u1ee7a Giac\u00f3p. Th\u1ebf r\u1ed3i truy\u1ec7n Giac\u00f3p l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi truy\u1ec7n Giuse, t\u1eeb n\u01a1i \u00f4ng m\u1ecdi ph\u00fac l\u00e0nh \u0111\u1ebfn v\u1edbi nh\u00e0 Israel. C\u1ea3 c\u00e2u \u201cNg\u01b0\u1eddi n\u00f3i g\u00ec, c\u00e1c anh c\u1ee9 vi\u1ec7c l\u00e0m theo\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c \u0110\u1ee9c Maria n\u00f3i \u1edf Cana (<em>Ga<\/em> 2,5b) c\u0169ng li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi truy\u1ec7n Giuse. V\u1eady t\u00e1c gi\u1ea3 mu\u1ed1n li\u00ean k\u1ebft \u0110\u1ee9c Gi\u00easu c\u1ea3 v\u1edbi cu\u1ed9c \u0111\u1eddi Giac\u00f3p l\u1eabn cu\u1ed9c \u0111\u1eddi Giuse v\u00e0 v\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec l\u00e0m n\u00ean \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a vai tr\u00f2 Giuse trong l\u1ecbch s\u1eed Israel. \u0110\u1ee9c Gi\u00easu l\u00e0 \u0110\u1ea5ng ban l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, \u0110\u1ea5ng cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3i \u0103n no, v\u00e0 v\u00ec \u0111\u00f3i lu\u00f4n \u0111i v\u1edbi kh\u00e1t, Ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng l\u00e0 \u0110\u1ea5ng gi\u1ea3i kh\u00e1t, nh\u01b0 \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y v\u1edbi Giac\u00f3p r\u1ed3i v\u1edbi Giuse. Ph\u1ea3i ch\u0103ng \u1edf \u0111\u00e2y ch\u00fang ta c\u00f2n g\u1eb7p l\u1ea1i \u0111\u1ec1 t\u00e0i nh\u1eefng cu\u1ed9c h\u00f4n nh\u00e2n ph\u00e1t sinh t\u1eeb b\u00ean m\u1ed9t b\u1edd gi\u1ebfng?.<\/p>\n<p>V\u00e0 hai nh\u00e2n v\u1eadt ch\u00ednh l\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef Samari xu\u1ea5t hi\u1ec7n, trong khi c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 \u0111\u00e3 \u0111i v\u00e0o th\u00e0nh mua th\u1ee9c \u0103n.<\/p>\n<p>\u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u1ebfn ng\u1ed3i ngay xu\u1ed1ng b\u1edd gi\u1ebfng, v\u00ec m\u1ec7t m\u1ecfi. <em>TM IV <\/em>nh\u1eafc \u0111\u1ebfn s\u1ef1 m\u1ec7t m\u1ecfi c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (kh\u00e1c v\u1edbi quan ni\u1ec7m c\u1ee7a \u1ea3o th\u00e2n thuy\u1ebft hay c\u1ee7a ph\u00e1i ng\u1ed9 \u0111\u1ea1o). Ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 l\u00e0 Thi\u00ean Ch\u00faa, m\u00e0 c\u0169ng c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u1eadt, v\u00e0 v\u00ec th\u1ebf, \u0111\u00f4i l\u00fac Ng\u01b0\u1eddi c\u1ea3m th\u1ea5y m\u1ec7t nh\u1ecdc. Xa h\u01a1n m\u1ed9t ch\u00fat, nh\u00e2n t\u00ednh Ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00eau b\u1eadt th\u00eam m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa khi t\u00e1c gi\u1ea3 vi\u1ebft r\u1eb1ng Ng\u01b0\u1eddi c\u1ea3m th\u1ea5y s\u1ee9c n\u00f3ng n\u1ef1c c\u1ee7a l\u00fac gi\u1eefa tr\u01b0a v\u00e0 c\u1ea7n u\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc (x. cc. 6 v\u00e0 7). Nhu c\u1ea7u n\u00e0y khi\u1ebfn Ng\u01b0\u1eddi xin n\u01b0\u1edbc v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean, v\u00e0 \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef Samari(<em>Ga<\/em> 4,7-15), b\u00e0 n\u00e0y c\u00f3 l\u1ebd v\u1eabn quen \u0111i k\u00edn n\u01b0\u1edbc t\u1ea1i gi\u1ebfng n\u00e0y.<\/p>\n<p>b) Cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef (cc. 7-26)<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef v\u1eeba \u0111\u1ebfn n\u01a1i, li\u1ec1n x\u1ea3y ra cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i gi\u1eefa \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 b\u00e0 \u1ea5y, Trong m\u1ea9u \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i, s\u1ebd xu\u1ea5t hi\u1ec7n chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng n\u00e0y: c\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt \u0111i t\u1eeb nhu c\u1ea7u th\u1ec3 l\u00fd (c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu), \u0111\u1ec3 \u0111i t\u1edbi c\u01a1n kh\u00e1t thi\u00eang li\u00eang (c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef), c\u01a1n kh\u00e1t duy nh\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i t\u1ecfa t\u00ecnh tr\u1ea1ng khao kh\u00e1t c\u1ee7a th\u00e2n ph\u1eadn con ng\u01b0\u1eddi. Nhu c\u1ea7u ho\u1eb7c c\u00e1c nhu c\u1ea7u t\u1ef1 nhi\u00ean lu\u00f4n lu\u00f4n c\u00f3 \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 ta ph\u1ea3i t\u00ecm th\u1ecfa m\u00e3n, nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed9 b\u00f3p ngh\u1eb9t \u01b0\u1edbc v\u1ecdng s\u00e2u xa c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>&#8211; L\u1eddi xin n\u01b0\u1edbc v\u00e0 \u00e2n ban n\u01b0\u1edbc h\u1eb1ng s\u1ed1ng (cc. 7-15). Trong ph\u00e2n \u0111o\u1ea1n cc. 7-15,\u00a0 ch\u00fang ta g\u1eb7p \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t m\u1ea1c kh\u1ea3i v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc h\u1eb1ng s\u1ed1ng. Khi th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu li\u1ec1n xin u\u1ed1ng. Ng\u01b0\u1eddi \u0111ang \u1edf m\u1ed9t m\u00ecnh, c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 \u0111\u00e3 v\u00e0o th\u00e0nh mua th\u1ee9c \u0103n (c. 8), n\u00ean Ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 xin c\u00e1c \u00f4ng \u0111\u00e1p \u1ee9ng nhu c\u1ea7u.<\/p>\n<p>C\u00f3 l\u1ebd do nghe gi\u1ecdng n\u00f3i c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef bi\u1ebft r\u1eb1ng Ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, n\u00ean \u0111\u00e3 cao gi\u1ecdng \u0111\u01b0a ra m\u1ea5y nh\u1eadn x\u00e9t ti\u00eau c\u1ef1c. L\u00e0m sao Ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i d\u00e1m xin \u0111i\u1ec1u g\u00ec v\u1edbi m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Samari? Ch\u1eb3ng l\u1ebd Ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u1eadp t\u1ee5c c\u1ea5m m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng n\u00f3i chuy\u1ec7n m\u1ed9t m\u00ecnh v\u1edbi m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 l\u1ea1 m\u1eb7t? C\u00e1c kinh s\u01b0 th\u01b0\u1eddng d\u1ea1y r\u1eb1ng n\u1ebfu ai c\u1ea7n xin m\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef \u0111i\u1ec1u g\u00ec, th\u00ec ph\u1ea3i n\u00f3i th\u1eadt \u00edt. Do \u0111\u00f3, ch\u00fang ta hi\u1ec3u n\u1ed7i ng\u1ea1c nhi\u00ean c\u1ee7a c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7, khi tr\u1edf v\u1ec1, th\u1ea5y \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111ang tr\u00f2 chuy\u1ec7n v\u1edbi m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef v\u00e0 l\u1ea1i l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef Samari.<\/p>\n<p>C\u0169ng nh\u01b0 trong truy\u1ec7n Nic\u00f4\u0111\u00eam\u00f4, \u1edf \u0111\u00e2y c\u01a1n kh\u00e1t c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu t\u1ea1o d\u1ecbp cho Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i, nh\u01b0ng ho\u00e0n c\u1ea3nh \u0111\u1ea7y nh\u1eefng d\u1ecb ngh\u0129a khi\u1ebfn cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb ph\u00e1 v\u1ee1. Qu\u1ea3 th\u1ebf, c\u00e2u n\u00f3i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef: \u201c\u00d4ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i, m\u00e0 l\u1ea1i xin t\u00f4i, m\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef Samari, cho \u00f4ng n\u01b0\u1edbc u\u1ed1ng sao?\u201d (c. 9) l\u1ebd ra \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0110\u1ee9c Gi\u00easu ph\u1ea3i thinh l\u1eb7ng. Nh\u01b0ng \u0110\u1ee9c Gi\u00easu l\u1ea1i c\u00f3 s\u00e1ng ki\u1ebfn b\u1ecf qua cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn v\u1ec1 c\u00e1c quy lu\u1eadt x\u00e3 h\u1ed9i t\u00f4n gi\u00e1o d\u1ef1a tr\u00ean nh\u1eefng \u0111\u1ed1i l\u1eadp h\u1ed7 t\u01b0\u01a1ng c\u00f3 t\u1eeb bao \u0111\u1eddi. C\u00e1c \u0111\u1ed1i l\u1eadp \u1ea5y kh\u00f4ng bao gi\u1edd l\u00e0 ti\u1ebfng n\u00f3i cu\u1ed1i c\u00f9ng cho c\u00e1c t\u01b0\u01a1ng quan gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi nhau.<\/p>\n<p>Tho\u1ea1t ti\u00ean, c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu: \u201cN\u1ebfu ch\u1ecb nh\u1eadn ra \u00e2n hu\u1ec7 Thi\u00ean Ch\u00faa ban, v\u00e0 ai l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i v\u1edbi ch\u1ecb: \u2018Cho t\u00f4i ch\u00fat n\u01b0\u1edbc u\u1ed1ng\u2019, th\u00ec h\u1eb3n ch\u1ecb \u0111\u00e3 xin, v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y \u0111\u00e3 ban cho ch\u1ecb n\u01b0\u1edbc h\u1eb1ng s\u1ed1ng\u201d (c. 10), d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 mu\u1ed1n nh\u1eafc b\u00e0 nh\u1edb \u0111\u1ebfn truy\u1ec1n th\u1ed1ng hi\u1ebfu kh\u00e1ch c\u1ee7a d\u00e2n \u0110\u1ecba Trung H\u1ea3i: gi\u00fap \u0111\u1ee1 t\u1eadn t\u00ecnh b\u1ea5t c\u1ee9 ng\u01b0\u1eddi l\u1eef kh\u00e1ch n\u00e0o. Th\u1ebf nh\u01b0ng \u0110\u1ee9c Gi\u00easu c\u00f2n nh\u1eafm m\u1ed9t \u0111\u1ec1 t\u00e0i l\u1edbn h\u01a1n. T\u1eeb c. 10 \u0111\u1ebfn c. 15, c\u00f3 m\u1ed9t m\u1ea9u \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i nh\u1ecf xoay quanh \u0111\u1ec1 t\u00e0i \u201cn\u01b0\u1edbc\/\u00e2n ban\u201d. B\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111\u00f3, Ng\u01b0\u1eddi mu\u1ed1n l\u00f4i k\u00e9o s\u1ef1 ch\u00fa \u00fd c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef v\u00e0o \u0111i\u1ec3m m\u00e0 l\u1ebd ra b\u00e0 ph\u1ea3i hi\u1ec3u, ngh\u0129a l\u00e0 l\u1ebd ra b\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eabn l\u1ed9n hai y\u1ebfu t\u1ed1: m\u1ed9t b\u00ean l\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u1ee5 th\u1ec3 v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t, v\u00e0 b\u00ean kia l\u00e0 n\u01b0\u1edbc h\u1eb1ng s\u1ed1ng, \u00e2n ban ho\u00e0n to\u00e0n \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t b\u00e2y gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c trao t\u1eb7ng.<\/p>\n<p>T\u1eeb c. 10, n\u1ed5i r\u00f5 l\u00e0 \u201cn\u01b0\u1edbc\u201d m\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu n\u00f3i \u0111\u1ebfn th\u00ec cao tr\u1ecdng h\u01a1n l\u00e0 n\u01b0\u1edbc thi\u00ean nhi\u00ean, n\u01b0\u1edbc k\u00edn t\u1eeb gi\u1ebfng l\u00ean. C\u00f2n ph\u1ea3i hi\u1ec3u ng\u1ea7m m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u song song kh\u00e1c, \u0111\u00f3 l\u00e0 n\u01b0\u1edbc m\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu h\u1ee9a ban th\u00ec cao tr\u1ecdng h\u01a1n n\u01b0\u1edbc c\u00e1c t\u1ed5 ph\u1ee5 \u0111\u00e3 ban; nh\u01b0 v\u1eady, m\u1ea1c kh\u1ea3i c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u1ec1 ph\u1ea9m ch\u1ea5t, th\u00ec cao tr\u1ecdng h\u01a1n m\u1ea1c kh\u1ea3i c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ed5 ph\u1ee5 (nh\u01b0 <em>p\u00eag\u00ea<\/em> so v\u1edbi<em> phrear<\/em>). Ta th\u1ea5y r\u00f5 tr\u00ean b\u00ecnh di\u1ec7n bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng, tr\u1ecdn con \u0111\u01b0\u1eddng m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef ph\u1ea3i tr\u1ea3i qua: kh\u1edfi \u0111i t\u1eeb c\u00e1i gi\u1ebfng Giac\u00f3p (x. <em>St<\/em> 24), b\u00e0 ph\u1ea3i \u0111i l\u00ean t\u1edbi t\u1eadn ngu\u1ed3n n\u01b0\u1edbc h\u1eb1ng s\u1ed1ng, l\u00e0 ch\u00ednh \u0110\u1ee9c Gi\u00easu. \u0110\u00e2y h\u1ea7u nh\u01b0 l\u00e0 l\u1eddi loan b\u00e1o ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh m\u00e0 b\u00e0i t\u01b0\u1eddng thu\u1eadt s\u1ebd ph\u1ea3i r\u1ea3o qua. B\u1edfi v\u00ec ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n b\u01b0\u1edbc \u1ea5y, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu m\u1edbi \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb cho b\u00e0 n\u01b0\u1edbc h\u1eb1ng s\u1ed1ng (<em>Ga<\/em> 4,10).<\/p>\n<p>\u0110\u00e3 m\u01a1 h\u1ed3 linh c\u1ea3m ng\u01b0\u1eddi \u0111ang \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi m\u00ecnh l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef kh\u00f4ng quay v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i \u0111\u1ebfn n\u1eefa, nh\u01b0ng quay v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 xin b\u00e0 cho u\u1ed1ng, v\u00e0 b\u00e2y gi\u1edd l\u1ea1i t\u1ecf ra s\u1eb5n s\u00e0ng ban cho b\u00e0 n\u01b0\u1edbc h\u1eb1ng s\u1ed1ng. B\u00e0 h\u1ecfi (c. 11), y nh\u01b0 th\u1ec3 mu\u1ed1n n\u00f3i v\u1edbi gi\u1ecdng m\u1ec9a mai r\u1eb1ng: \u201c\u00d4ng t\u01b0\u1edfng \u00f4ng l\u00e0 ai ch\u1ee9? \u00d4ng kh\u00f4ng c\u00f3 g\u1ea7u \u0111\u1ec3 k\u00edn n\u01b0\u1edbc m\u00e0 gi\u1ebfng l\u1ea1i s\u00e2u, th\u1ebf m\u00e0 \u00f4ng l\u1ea1i \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb nh\u01b0 th\u1ebf?\u201d R\u1ed3i b\u00e0 ti\u1ebfp: \u201cCh\u1eb3ng l\u1ebd \u00f4ng l\u1edbn h\u01a1n t\u1ed5 ph\u1ee5 Giac\u00f3p, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 cho ch\u00fang t\u00f4i gi\u1ebfng n\u00e0y? Ch\u00ednh Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 u\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc gi\u1ebfng n\u00e0y, c\u1ea3 con ch\u00e1u&#8230;\u201d.<\/p>\n<p>M\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa, cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1 c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb ph\u00e1 h\u1ecfng, b\u1edfi v\u00ec \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f3n nh\u1eadn. Nh\u01b0ng \u0110\u1ee9c Gi\u00easu ki\u00ean nh\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c. Ng\u01b0\u1eddi t\u00ecm c\u00e1ch g\u1ee3i l\u00ean n\u01a1i b\u00e0 kh\u00e1t v\u1ecdng ch\u00e2n th\u1eadt s\u1ebd \u0111\u01b0a b\u00e0 \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 quay h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 Ng\u01b0\u1eddi, nh\u01b0 quay v\u1ec1 v\u1edbi \u0110\u1ea5ng duy nh\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ecfa m\u00e3n \u0111i\u1ec1u b\u00e0 \u0111ang \u0111i t\u00ecm. V\u1eady \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u00e0 l\u00e0m cho b\u00e0 hi\u1ec3u r\u1eb1ng c\u00f3 hai lo\u1ea1i n\u01b0\u1edbc: lo\u1ea1i th\u1ee9 nh\u1ea5t l\u00e0 n\u01b0\u1edbc t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a gi\u1ebfng, kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m cho h\u1ebft kh\u00e1t, v\u00e0 lo\u1ea1i th\u1ee9 hai, n\u01b0\u1edbc m\u00e0 Ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd ban, s\u1ebd gi\u1ea3i kh\u00e1t ho\u00e0n to\u00e0n. H\u01a1n n\u1eefa, lo\u1ea1i n\u01b0\u1edbc th\u1ee9 hai c\u00f2n bi\u1ebfn k\u1ebb u\u1ed1ng th\u00e0nh m\u1ed9t m\u1ea1ch n\u01b0\u1edbc tr\u00e0o d\u00e2ng. \u0110\u00e0ng kh\u00e1c, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu mu\u1ed1n \u0111\u01b0a b\u00e0 chuy\u1ec3n \u0111i t\u1eeb \u00e2n ban \u0111\u01a1n gi\u1ea3n ho\u1eb7c \u00e2n ban c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa \u0111\u1ebfn \u0110\u1ea5ng ban \u01a1n, l\u00e0 ch\u00ednh Ng\u01b0\u1eddi. \u1ede c. 15, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc ch\u00e2n v\u1ec1 ph\u00eda \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, nh\u01b0ng \u0111\u1ed3ng th\u1eddi l\u1ea1i k\u00e9o m\u1ecdi s\u1ef1 v\u1ec1 b\u00ecnh di\u1ec7n c\u1ee7a b\u00e0, v\u1ec1 c\u00e1c nhu c\u1ea7u tr\u1ef1c ti\u1ebfp c\u1ee7a b\u00e0, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 ch\u1ee9ng t\u1ecf b\u00e0 ch\u01b0a hi\u1ec3u g\u00ec c\u1ea3. Th\u1ee9 n\u01b0\u1edbc b\u00e0 \u1ea5y mong c\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u1ee9 m\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu mu\u1ed1n ban cho b\u00e0.<\/p>\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 l\u1ea1i g\u1eb7p m\u1ed9t th\u1ea5t b\u1ea1i th\u1ee9 hai, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu kh\u00f4ng n\u1ea3n l\u00f2ng, kh\u00f4ng d\u1eebng l\u1ea1i, Ng\u01b0\u1eddi v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u1eb1ng c\u00e1ch d\u1ef1a tr\u00ean s\u1ef1 m\u1edf l\u00f2ng n\u1eeda v\u1eddi c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0.<\/p>\n<p>&#8211; M\u1ea1c kh\u1ea3i v\u1ec1 n\u1ec1n ph\u1ee5ng t\u1ef1 ch\u00e2n th\u1eadt (cc. 16-26). Cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i l\u1ea1i chuy\u1ec3n sang m\u1ed9t h\u01b0\u1edbng kh\u00e1c h\u1eb3n. Kh\u00f4ng \u00fap m\u1edf, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu b\u1ea3o b\u00e0 \u0111i g\u1ecdi ch\u1ed3ng l\u1ea1i \u0111\u00e2y. Qua c\u00e2u n\u00f3i n\u00e0y, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu n\u1eafm l\u1ea1i ph\u1ea7n ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng trong \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i. B\u00e0 \u0111\u00e3 th\u00fa nh\u1eadn kh\u00f4ng m\u1eadp m\u1edd r\u1eb1ng b\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ed3ng. \u0110\u1ee9c Gi\u00easu tr\u00e2n tr\u1ecdng s\u1ef1 ch\u00e2n th\u00e0nh \u0111\u00f3. Nh\u01b0ng Ng\u01b0\u1eddi cho b\u00e0 th\u1ea5y kh\u1ea3 n\u0103ng hi\u1ec3u bi\u1ebft \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi khi n\u00f3i r\u1eb1ng r\u1eb1ng b\u00e0 \u0111\u00e3 c\u00f3 n\u0103m \u0111\u1eddi ch\u1ed3ng. \u0110\u00e3 th\u1ebf, Ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n n\u00f3i: \u201cHi\u1ec7n ng\u01b0\u1eddi \u0111ang s\u1ed1ng v\u1edbi ch\u1ecb kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ch\u1ed3ng ch\u1ecb\u201d. N\u1ebfu n\u00f3i \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 c\u01b0 x\u1eed thi\u1ebfu t\u1ebf nh\u1ecb v\u00e0 l\u1ecbch s\u1ef1, l\u00e0 ch\u00fang ta ph\u00e1n \u0111o\u00e1n v\u1edbi c\u00e1c ti\u00eau ch\u00ed c\u1ee7a ch\u00fang ta h\u00f4m nay. Th\u1eadt ra, khi n\u00f3i nh\u01b0 th\u1ebf, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 c\u01b0 x\u1eed nh\u01b0 c\u00e1c ng\u00f4n s\u1ee9 <em>C\u1ef1u \u01af\u1edbc<\/em>, c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u1ecdc trong tim ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i (x. \u00calisa).<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef kh\u00f4ng m\u1ea5t tinh th\u1ea7n. B\u00e0 nh\u1eadn ra chi\u1ec1u k\u00edch ng\u00f4n s\u1ee9 n\u00e0y. \u0110\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c x\u01b0ng th\u00fa t\u1ed9i l\u1ed7i \u00e9p bu\u1ed9c, nh\u01b0ng l\u00e0 m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc \u0111i t\u1edbi s\u1ef1 th\u1eadt, nh\u1edd \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef c\u1ea3m th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i tho\u00e1t kh\u1ecfi qu\u00e1 kh\u1ee9 c\u1ee7a b\u00e0. S\u1ef1 th\u1eadt v\u00e0 s\u1ef1 r\u00f5 r\u00e0ng c\u1ee7a cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1 \u0111\u00f2i h\u1ecfi s\u1ef1 trong su\u1ed1t n\u00e0y. B\u00e2y gi\u1edd b\u00e0 h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 hi\u1ec7n t\u1ea1i v\u00e0 t\u01b0\u01a1ng lai m\u1ed9t c\u00e1ch m\u1edbi m\u1ebb, v\u00e0 h\u1eadu qu\u1ea3 l\u00e0 b\u00e0 tuy\u00ean x\u01b0ng \u0110\u1ee9c Gi\u00easu l\u00e0 m\u1ed9t ng\u00f4n s\u1ee9. \u1ede \u0111\u00e2y c\u00f3 hai chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng th\u1eddi: m\u1ed9t \u0111\u00e0ng, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef x\u01b0ng th\u00fa t\u00ecnh c\u1ea3nh th\u1ef1c t\u1ebf c\u1ee7a m\u00ecnh; \u0111\u00e0ng kh\u00e1c, vi\u1ec7c x\u01b0ng th\u00fa n\u00e0y gi\u00fap b\u00e0 nh\u1eadn bi\u1ebft ch\u00e2n t\u00ednh c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu. Nh\u01b0 v\u1eady, b\u00e0 \u0111\u00e3 th\u1ef1c s\u1ef1 chuy\u1ec3n sang m\u1ed9t b\u00ecnh di\u1ec7n kh\u00e1c v\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u nh\u00ecn c\u00e1c s\u1ef1 vi\u1ec7c d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t g\u00f3c \u0111\u1ed9 m\u1edbi. M\u1ed9t m\u1ea9u \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1ec1 n\u1ec1n ph\u1ee5ng t\u1ef1 ch\u00e2n th\u1eadt \u0111\u00e3 s\u1eb5n s\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf ra.<\/p>\n<p>Cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i ti\u1ebfn sang m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n m\u1edbi n\u1eefa. Ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef \u0111i t\u1edbi m\u1ed9t b\u00ecnh di\u1ec7n hi\u1ec3u bi\u1ebft m\u1edbi: \u0111\u00e3 linh c\u1ea3m \u0110\u1ee9c Gi\u00easu l\u00e0 ng\u00f4n s\u1ee9, b\u00e0 h\u1ecfi Ng\u01b0\u1eddi r\u1eb1ng \u0111\u00e2u l\u00e0 n\u01a1i h\u1ee3p ph\u00e1p \u0111\u1ec3 th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng Thi\u00ean Ch\u00faa, n\u00fai Garidim hay Gi\u00earusalem, v\u00e0 b\u00e0 d\u00f9ng l\u1eddi l\u1ebd ngh\u00e8o n\u00e0n \u0111\u1ec3 tr\u00ecnh b\u00e0y th\u1ebf l\u01b0\u1ee1ng nan truy\u1ec1n th\u1ed1ng gi\u1eefa ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Samari. M\u1eb7c nhi\u00ean b\u00e0 nh\u00ecn nh\u1eadn uy t\u00edn c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi n\u00ean xin Ng\u01b0\u1eddi gi\u1ea3i quy\u1ebft v\u1ea5n \u0111\u1ec1. \u0110\u00e2y l\u00e0 d\u1ecbp t\u1ed1t \u0111\u1ec3 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u01b0a b\u00e0 v\u00e0o vi\u1ec7c ph\u1ee5ng t\u1ef1 ch\u00e2n th\u1eadt (<em>Ga<\/em> 4,21-24), Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 n\u00f3i th\u1eb3ng th\u1eafn v\u00e0 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n v\u1ec1 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a ph\u1ee5ng t\u1ef1 trong th\u1ea7n kh\u00ed v\u00e0 s\u1ef1 th\u1eadt, m\u00e0 kh\u00f4ng b\u1eadn t\u00e2m xem l\u00e0 b\u00e0 c\u00f3 hi\u1ec3u ch\u0103ng. Ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng \u0111i v\u00e0o c\u00e1c tranh c\u00e3i \u201ctruy\u1ec1n th\u1ed1ng\u201d, c\u1ee9 \u0111\u1ec3 cu\u1ed9c xung \u0111\u1ed9t trong t\u00ecnh tr\u1ea1ng m\u1edf, ch\u1ec9 n\u00eau b\u1eadt \u00fd ngh\u0129a \u0111\u00edch th\u1ef1c c\u1ee7a vi\u1ec7c th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1i v\u1edbi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, \u0111i\u1ec3m ch\u00ednh c\u1ee7a v\u1ea5n \u0111\u1ec1 kh\u00f4ng ch\u1ec9 n\u1eb1m t\u1ea1i vi\u1ec7c \u201cth\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng\u201d, m\u00e0 l\u00e0 \u201cth\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng Ch\u00faa Cha\u201d. \u0110\u1ec3 n\u00f3i v\u1ec1 th\u1ef1c t\u1ea1i n\u00e0y, Ng\u01b0\u1eddi d\u00f9ng c\u00e1c \u0111\u1ea1i t\u1eeb \u201cc\u00e1c ng\u01b0\u1eddi\u201d v\u00e0 \u201cch\u00fang t\u00f4i\u201d. C\u00f3 nh\u1eefng t\u00e1c gi\u1ea3 cho r\u1eb1ng \u201cch\u00fang t\u00f4i\u201d l\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, ho\u1eb7c l\u00e0 c\u1ed9ng \u0111o\u00e0n Kit\u00f4 h\u1eefu, c\u00f2n \u201cc\u00e1c ng\u01b0\u1eddi\u201d l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 Kit\u00f4 h\u1eefu; nh\u01b0ng \u0111\u1ecdc nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 kh\u00f4ng t\u00f4n tr\u1ecdng m\u1eb7t ch\u1eef v\u00e0 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a b\u1ea3n v\u0103n. Ch\u1eafc ch\u1eafn nh\u1ea5t, tr\u00ean b\u00ecnh di\u1ec7n l\u1ecbch s\u1eed, v\u00e0 theo ng\u1eef c\u1ea3nh cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i gi\u1eefa \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef Samari, l\u00e0 coi \u201cc\u00e1c ng\u01b0\u1eddi\u201d l\u00e0 d\u00e2n Samari, c\u00f2n \u201cch\u00fang t\u00f4i\u201d l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i, v\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu c\u0169ng thu\u1ed9c v\u1ec1 nh\u00f3m \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>Sau khi \u0111\u00e3 n\u00eau b\u1eadt c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 ch\u00ednh c\u1ee7a tranh lu\u1eadn t\u00f4n gi\u00e1o, tr\u01b0\u1edbc khi \u0111i ti\u1ebfp, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu kh\u00f4ng ng\u1ea7n ng\u1ea1i kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u00f5 r\u00e0ng r\u1eb1ng \u01a1n c\u1ee9u \u0111\u1ed9 ph\u00e1t xu\u1ea5t t\u1eeb d\u00e2n Do Th\u00e1i (c. 22). \u00dd ngh\u0129a \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a c\u00e2u n\u00e0y l\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu kh\u00f4ng \u0111\u1eb7t l\u1eadp tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Samari tr\u00ean c\u00f9ng m\u1ed9t b\u00ecnh di\u1ec7n (nh\u01b0 ch\u00fang ta n\u00f3i: c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 \u201cch\u00ednh th\u1ed1ng\u201d v\u00e0 c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 \u201cl\u1ea1c gi\u00e1o\u201d). Kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u1ec5 d\u00e0ng lo\u1ea1i tr\u1eeb nh\u1eefng kh\u00e1c bi\u1ec7t thu\u1ed9c qu\u00e1 kh\u1ee9; ch\u00fang \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u00f3, ch\u00fang c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a ch\u00fang. Nh\u01b0ng c\u00f2n c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a kh\u00e1c n\u1eefa: \u0110\u1ee9c Gi\u00easu mu\u1ed1n nh\u1eafc nh\u1edb \u0111\u1ebfn l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee9u \u0111\u1ed9 nh\u01b0 \u0111\u00e3 c\u00f3 v\u00e0 nh\u01b0 Thi\u00ean Ch\u00faa \u0111\u00e3 mu\u1ed1n c\u00f3. V\u00e0 nh\u01b0 v\u1eady, \u0111\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2u th\u00eam v\u00e0o (<em>glose<\/em>) nh\u01b0 Bultmann v\u00e0 m\u1ed9t v\u00e0i t\u00e1c gi\u1ea3 \u0111\u00e3 ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng. Kh\u1edfi \u0111i t\u1eeb c\u00f4ng th\u1ee9c n\u00e0y, ph\u1ea3i nh\u00ecn nh\u1eadn \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 nh\u1eadp th\u1ec3 trong d\u00e2n Do Th\u00e1i. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y l\u1ea1i l\u00e0m n\u1ed5i r\u00f5 h\u01a1n t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a <em>C\u1ef1u \u01af\u1edbc<\/em>, li\u00ean h\u1ec7 \u0111\u1ebfn l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee9u \u0111\u1ed9. B\u00e2y gi\u1edd, cho c\u1ea3 hai nh\u00f3m, kh\u00f4ng c\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t quy\u1ec1n \u01b0u ti\u00ean n\u00e0o c\u1ea3, h\u1ecd c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111i \u0111\u1ebfn m\u1ed9t ki\u1ec3u ph\u1ee5ng t\u1ef1 m\u1edbi, \u201ctrong th\u1ea7n kh\u00ed v\u00e0 s\u1ef1 th\u1eadt\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ecdc theo l\u1ecbch s\u1eed, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng Thi\u00ean Ch\u00faa, b\u00e2y gi\u1edd c\u1ea7n ti\u1ebfp t\u1ee5c. Vi\u1ec7c th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Israel kh\u00f4ng sai; v\u00e0o th\u1eddi \u0111\u00f3, ki\u1ec3u th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 t\u1ed1t v\u00e0 \u0111\u00fang. Nh\u01b0ng t\u00ednh t\u1eeb \u201c\u0111\u00edch th\u1ef1c\u201d (<em>al\u00eathinoi<\/em>) cho th\u1ea5y r\u1eb1ng trong ki\u1ec3u th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00f2n c\u00f3 nhi\u1ec1u thi\u1ebfu s\u00f3t, v\u00e0 ch\u1ec9 ki\u1ec3u th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng m\u1edbi n\u00e0y m\u1edbi \u0111\u1ea1t s\u1ef1 ho\u00e0n h\u1ea3o, do c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb ph\u1ed5 qu\u00e1t. Ki\u1ec3u th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng sau kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t ng\u1eabu h\u1ee9ng c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, nh\u01b0ng l\u00e0 do m\u1ea1c kh\u1ea3i c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa nh\u01b0 l\u00e0 Cha trong Con, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu Kit\u00f4. M\u1ea1c kh\u1ea3i n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 th\u00e0nh to\u00e0n nh\u1edd ch\u00ednh \u0110\u1ee9c Gi\u00easu. Vi\u1ec7c th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y l\u00e0 ch\u00e2n th\u1eadt b\u1edfi v\u00ec do Th\u1ea7n Kh\u00ed, do Thi\u00ean Ch\u00faa, do t\u1eeb tr\u00ean cao, g\u1ee3i l\u00ean. Ki\u1ec3u th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y chu\u1ea9n nh\u1eadn s\u1ef1 th\u1eadt c\u1ee7a nh\u1eefng g\u00ec \u0110\u1ee9c Gi\u00easu n\u00f3i. T\u1eeb nay, b\u1ea5t c\u1ee9 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00edch th\u1ef1c \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i quan t\u00e2m th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng Thi\u00ean Ch\u00faa nh\u01b0 Ngai mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng, ch\u1ee9 kh\u00f4ng nh\u01b0 h\u1ecd th\u1ea5y l\u00e0 t\u1ed1t.<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef l\u1ea1i n\u00eau ra m\u1ed9t nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh t\u1ed5ng h\u1ee3p (Do Th\u00e1i v\u00e0 Samari) li\u00ean quan \u0111\u1ebfn \u0110\u1ea5ng M\u00easia s\u1ebd \u0111\u1ebfn, m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Samari c\u0169ng \u0111ang ch\u1edd \u0111\u1ee3i (Samari: <em>Ta\u2019eb<\/em>). \u0110\u00e3 nh\u00ecn nh\u1eadn \u0110\u1ee9c Gi\u00easu l\u00e0 ng\u00f4n s\u1ee9, l\u00fac n\u00e0y b\u00e0 c\u00f2n linh c\u1ea3m m\u1ea1nh m\u1ebd t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu. Th\u1ebf l\u00e0 b\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u1ee7 ch\u00edn mu\u1ed3i \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00f3n nh\u1eadn l\u1eddi c\u00f4ng b\u1ed1 long tr\u1ecdng c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu trong t\u01b0 c\u00e1ch \u0110\u1ea5ng M\u00easia. \u0110\u00e2y l\u00e0 \u0111\u1ec9nh cao c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i.<\/p>\n<p>H\u01b0\u1edbng \u0111i c\u1ee9 thay \u0111\u1ed5i li\u00ean t\u1ee5c. V\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, ch\u1ec9 sau t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ch\u1eb7ng n\u00e0y, m\u1edbi t\u1ef1 m\u1ea1c kh\u1ea3i cho b\u00e0 nh\u01b0 l\u00e0 \u0110\u1ea5ng M\u00easia, Ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i \u0111\u01a1n gi\u1ea3n: \u201cCh\u00ednh l\u00e0 t\u00f4i (e<em>g\u00f4 eimi<\/em>)\u201d. C\u00f4ng th\u1ee9c e<em>g\u00f4 eimi<\/em> \u0111\u01b0a ch\u00fang ta tr\u1edf l\u1ea1i v\u1edbi t\u00ean c\u1ee7a Yhwh, khi\u1ebfn ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i \u0110\u1ee9c Gi\u00easu l\u00e0 ch\u00ednh l\u00e0 \u0110\u1ee9c Ch\u00faa \u0111\u1ebfn vi\u1ebfng th\u0103m d\u00e2n Samari. \u0110\u1ebfn cu\u1ed1i cu\u1ed9c th\u0103m vi\u1ebfng, ng\u01b0\u1eddi Samari \u0111\u00e3 nh\u1eadn bi\u1ebft Ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 l\u00e0 \u201c\u0110\u1ea5ng c\u1ee9u \u0111\u1ed9 tr\u1ea7n gian\u201d (c. 42); ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 ban s\u1ef1 s\u1ed1ng \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi (c. 14) v\u00e0 d\u1ea1y cho bi\u1ebft n\u1ec1n ph\u1ee5ng t\u1ef1 ch\u00e2n th\u1eadt (cc. 23-24)..<\/p>\n<p>&#8211; \u0110\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 (cc. 27-38). Trong khi c\u00e1c hi\u1ec7u qu\u1ea3 c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i gi\u1eefa \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef Samari c\u00f2n \u0111ang tri\u1ec3n n\u1edf nh\u01b0 th\u1ebf, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu l\u1ea1i \u0111i v\u00e0o m\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i kh\u00e1c b\u00ean b\u1edd gi\u1ebfng (<em>Ga<\/em> 4,31-38). Sau nh\u1eefng l\u1eddi n\u00f3i v\u1edbi Nathanaen, \u0111\u00e2y l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean Ng\u01b0\u1eddi quan t\u00e2m r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u1ebfn c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 Ng\u01b0\u1eddi. C\u00e1c \u00f4ng n\u00e0y \u0111\u00e3 c\u00f9ng \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng v\u1edbi Ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 li\u00ean t\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c Ng\u01b0\u1eddi nh\u1eafc nh\u1edf, nh\u01b0ng r\u1ea5t hi\u1ebfm khi Ng\u01b0\u1eddi ng\u1ecf l\u1eddi ri\u00eang v\u1edbi c\u00e1c \u00f4ng. Ch\u1ec9 c\u00e1c di\u1ec5n t\u1eeb c\u00e1o bi\u1ec7t m\u1edbi tr\u1ecdn v\u1eb9n \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u1ecf v\u1edbi c\u00e1c \u00f4ng th\u00f4i. V\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn k\u00edn n\u01b0\u1edbc, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu n\u00f3i v\u1ec1 \u00e2n hu\u1ec7 c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi, n\u01b0\u1edbc v\u00f4 song; v\u1edbi c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 v\u1eeba v\u1ec1 t\u1edbi n\u01a1i sau khi \u0111\u00e3 mua th\u1ef1c ph\u1ea9m, Ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i v\u1ec1 l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c m\u00e0 ch\u00ednh Ng\u01b0\u1eddi nh\u1edd \u0111\u00f3 m\u00e0 s\u1ed1ng. Cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i c\u00f3 hai \u0111\u1ec1 t\u00e0i: \u0110\u1ee9c Gi\u00easu n\u00f3i cho c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 bi\u1ebft c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 nh\u1eefng n\u00e9t ti\u00eau bi\u1ec3u n\u00e0o (c. 34) v\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean Ng\u01b0\u1eddi kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c tham d\u1ef1 v\u00e0o s\u1ee9 m\u1ea1ng c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 c\u00e1ch th\u1ee9c tham d\u1ef1 (c. 38). Ch\u00ednh Ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn nh\u00e2n danh ch\u00ednh m\u00ecnh, c\u0169ng kh\u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c theo \u00fd ri\u00eang, nh\u01b0ng \u0111\u1ebfn nh\u01b0 l\u00e0 s\u1ee9 gi\u1ea3 c\u1ee7a Ch\u00faa Cha v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi Ng\u01b0\u1eddi nh\u1eafm thi h\u00e0nh \u00fd mu\u1ed1n c\u1ee7a Ch\u00faa Cha. T\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec Ng\u01b0\u1eddi loan b\u00e1o v\u00e0 c\u1ed1ng hi\u1ebfn \u0111\u1ec1u g\u00f3p ph\u1ea7n v\u00e0o c\u00f4ng tr\u00ecnh m\u00e0 Ch\u00faa Cha \u0111\u00e3 kh\u1edfi s\u1ef1 (x. 3,16) v\u00e0 nay \u0110\u1ee9c Gi\u00easu l\u00e0 Ch\u00faa Con \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 ho\u00e0n t\u1ea5t. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u0169ng \u0111\u00fang cho c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111ang l\u00e0m n\u01a1i ng\u01b0\u1eddi Samari, m\u00e0 b\u00e2y gi\u1edd ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 th\u1ea5y k\u1ebft qu\u1ea3. \u0110\u1ebfn l\u01b0\u1ee3t Ng\u01b0\u1eddi, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu l\u1ea1i sai ph\u00e1i c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7, \u0111\u1ec3 h\u1ecd tham d\u1ef1 v\u00e0o c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 ti\u1ebfp t\u1ee5c c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u00f3. Nh\u01b0ng n\u1ed7i m\u1ec7t nh\u1ecdc th\u1eadt l\u00e0 c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu. Nh\u1eefng g\u00ec c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 l\u00e0m ho\u00e0n to\u00e0n l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o nh\u1eefng g\u00ec \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y.<\/p>\n<p><em>* K\u1ebft lu\u1eadn: G\u1eb7p g\u1ee1 v\u1edbi d\u00e2n Samari (39-42)<\/em><\/p>\n<p>Sau khi \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 l\u1ea1i b\u1ecb b\u1ecf r\u01a1i trong b\u00f3ng t\u1ed1i m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa. \u0110\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed9ng b\u1edfi l\u1eddi ch\u1ee9ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef, d\u00e2n Samari \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn g\u1eb7p \u0110\u1ee9c Gi\u00easu. B\u00e2y gi\u1edd h\u1ecd mu\u1ed1n tr\u1ef1c ti\u1ebfp nghe Ng\u01b0\u1eddi. Th\u1ebf l\u00e0 c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u00e3 \u1edf l\u1ea1i v\u1edbi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (<em>Ga<\/em> 1,39), c\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Samari n\u00e0y \u0111\u00e3 xin Ng\u01b0\u1eddi \u1edf l\u1ea1i v\u1edbi h\u1ecd. Nh\u01b0ng d\u00f9 th\u1ebf n\u00e0o, ch\u1ec9 nh\u1edd ti\u1ebfp t\u1ee5c m\u1edf ra hi\u1ec7p th\u00f4ng v\u1edbi Ng\u01b0\u1eddi, ng\u01b0\u1eddi ta m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 kinh nghi\u1ec7m v\u1ec1 Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 ai v\u00e0 Ng\u01b0\u1eddi ban t\u1eb7ng \u0111i\u1ec1u g\u00ec. \u0110\u01b0\u1ee3c \u0110\u1ee9c Gi\u00easu nh\u1eadn cho \u1edf l\u1ea1i v\u1edbi Ng\u01b0\u1eddi, c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u00e3 kh\u00e1m ph\u00e1 ra Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 \u201c\u0110\u1ea5ng M\u00easia\u201d (1,41); \u0111\u01b0\u1ee3c \u0110\u1ee9c Gi\u00easu ch\u1ea5p nh\u1eadn \u1edf l\u1ea1i v\u1edbi h\u1ecd, ng\u01b0\u1eddi Samari \u0111\u00e3 nh\u00ecn nh\u1eadn Ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 l\u00e0 \u201c\u0110\u1ea5ng C\u1ee9u \u0111\u1ed9 tr\u1ea7n gian\u201d (4,42), nh\u01b0 l\u00e0 \u0110\u1ea5ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u00faa Cha ban v\u00ec l\u00f2ng y\u00eau th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c sai ph\u00e1i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 c\u1ee9u \u0111\u1ed9 tr\u1ea7n gian (3,16-17). Nay h\u1ecd tin l\u00e0 nh\u1edd ch\u00ednh t\u01b0\u01a1ng quan tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u1edbi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu ch\u1ee9 kh\u00f4ng d\u1ef1a v\u00e0o l\u1eddi ch\u1ee9ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef n\u1eefa. L\u1eddi ch\u1ee9ng \u1ea5y \u0111\u01b0a h\u1ecd \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 nghe \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u1ec3 \u0111\u00e0o s\u00e2u \u0111\u1ee9c tin, v\u00e0 b\u00e2y gi\u1edd \u0111\u1ee9c tin \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ef1c s\u1ef1 b\u1eaft \u0111\u1ea7u tri\u1ec3n n\u1edf.<\/p>\n<p><em>+ K\u1ebft lu\u1eadn<\/em><\/p>\n<p>B\u1eb1ng c\u00e1ch d\u00f9ng nhi\u1ec1u danh hi\u1ec7u c\u00e1ch ti\u1ec7m ti\u1ebfn, m\u1ed7i danh hi\u1ec7u l\u1ea1i nh\u01b0 m\u1ed9t<em> <\/em>l\u1eddi m\u1eddi g\u1ecdi tin v\u00e0o \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, b\u1ea3n v\u0103n n\u00e0y v\u00e9n m\u1edf cho th\u1ea5y m\u1ea7u nhi\u1ec7m \u0110\u1ee9c Gi\u00easu. L\u00fac \u0111\u1ea7u, Ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t<em> <\/em>ng\u01b0\u1eddi l\u1eef kh\u00e1ch v\u00f4 danh. Sau \u0111\u00f3, Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 m\u1ed9t<em> <\/em>ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i (c. 9). D\u1ea7n d\u1ea7n Ng\u01b0\u1eddi xu\u1ea5t hi\u1ec7n ra nh\u01b0 nh\u00e2n v\u1eadt c\u00f2n cao tr\u1ecdng h\u01a1n t\u1ed5 ph\u1ee5 Giac\u00f3p (c. 12). Th\u00eam m\u1ed9t<em> <\/em>b\u01b0\u1edbc n\u1eefa, Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 ng\u00f4n s\u1ee9 (c. 19). V\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef linh c\u1ea3m Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 \u0110\u1ea5ng M\u00easia (c. 29). Nh\u01b0ng l\u1ea1i ch\u00ednh l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Samari, hoa tr\u00e1i \u0111\u1ea7u m\u00f9a c\u1ee7a D\u00e2n ngo\u1ea1i, m\u1edbi tuy\u00ean x\u01b0ng ni\u1ec1m tin c\u1ee7a h\u1ecd v\u00e0o \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, \u201c\u0110\u1ea5ng C\u1ee9u \u0111\u1ed9 tr\u1ea7n gian\u201d (c. 42). Qu\u1ea3 th\u1eadt, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu ch\u00ednh l\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng th\u1ebf gian (<em>Ga<\/em> 8,12; 12,46), \u0110\u1ea5ng m\u1ea1c kh\u1ea3i v\u00e0 \u0110\u1ea5ng M\u00easia, l\u00e0 Con M\u00f4t Thi\u00ean Ch\u00faa \u0111\u01b0\u1ee3c Ng\u00e0i c\u1eed \u0111\u1ebfn c\u1ee9u tr\u1ea7n gian. B\u1ea5t c\u1ee9 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o tin v\u00e0o Ng\u01b0\u1eddi th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1ng \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi (3,16-18). Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 Ng\u00f4i L\u1eddi \u0111ang th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111i\u1ec1u m\u00e0 L\u1eddi T\u1ef1a \u0111\u00e3 n\u00f3i: \u201cNh\u1eefng ai \u0111\u00f3n nh\u1eadn (Ng\u01b0\u1eddi), t\u1ee9c l\u00e0 nh\u1eefng ai tin v\u00e0o danh Ng\u01b0\u1eddi, th\u00ec Ng\u01b0\u1eddi cho h\u1ecd quy\u1ec1n tr\u1edf n\u00ean con Thi\u00ean Ch\u00faa\u201d (1,12).<\/p>\n<p>Ngo\u00e0i ra, c\u00f3 m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129a kh\u00e1c c\u1ee7a b\u1ea3n v\u0103n, \u00fd ngh\u0129a bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng, c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 n\u00eau ra. Trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng <em>Kinh Th\u00e1nh<\/em>, c\u00e1i gi\u1ebfng \u0111\u00e3 l\u00e0 n\u01a1i kh\u1edfi \u0111\u1ea7u c\u1ee7a nhi\u1ec1u cu\u1ed9c t\u00ecnh duy\u00ean. V\u1eady \u201cc\u00e1i gi\u1ebfng Xykha\u201d n\u00e0y g\u1ee3i nh\u1edb \u0111\u1ebfn cu\u1ed9c \u201ct\u00ecnh duy\u00ean\u201d n\u00e0o? Trong<em> C\u1ef1u \u01af\u1edbc<\/em>, Israel th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1edbi thi\u1ec7u l\u00e0 h\u00f4n th\u00ea c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ch\u00faa (Yhwh). Israel-h\u00f4n th\u00ea th\u01b0\u1eddng th\u1ea5t trung, ngo\u1ea1i t\u00ecnh v\u1edbi c\u00e1c th\u1ea7n Ai C\u1eadp, \u00c1tsua, Babylon, Ba T\u01b0, R\u00f4ma. C\u00e2u truy\u1ec7n ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef Samari h\u1eb3n l\u00e0 c\u00e2u truy\u1ec7n c\u1ee7a d\u00e2n Israel m\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u1ebfn g\u1eb7p v\u00e0 mu\u1ed1n d\u1eabn v\u1ec1 v\u1edbi \u0110\u1ee9c Ch\u00faa. H\u01a1n n\u1eefa, <em>TM IV<\/em> c\u00f2n gi\u1edbi thi\u1ec7u \u0110\u1ee9c Gi\u00easu nh\u01b0 ch\u00e0ng r\u1ec3 v\u00e0 nh\u00e2n lo\u1ea1i nh\u01b0 m\u1ed9t h\u00f4n th\u00ea t\u1ed9i l\u1ed7i, m\u00e0 Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a v\u1ec1 s\u1ed1ng trung th\u00e0nh.<\/p>\n<p><strong>5.- G\u1ee3i \u00fd suy ni\u1ec7m<\/strong><\/p>\n<p>1. Qua cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1 gi\u1eefa \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef Samari, ch\u00fang ta nh\u1eadn ra c\u1ea3 m\u1ed9t<em> <\/em>khoa s\u01b0 ph\u1ea1m \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 v\u1eadn d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a b\u00e0 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ee9c tin. Tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean, Ng\u01b0\u1eddi kh\u01a1i l\u00ean s\u1ef1 t\u00f2 m\u00f2 \u0111\u1ec3 b\u00e0 t\u00ecm hi\u1ec3u, qua vi\u1ec7c nh\u1eafc \u0111\u1ebfn m\u1ed9t<em> <\/em>c\u00f4ng vi\u1ec7c t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng l\u00e0m m\u1ed7i ng\u00e0y, l\u00e0 \u0111\u1ebfn gi\u1ebfng k\u00edn n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i t\u1ecfa c\u01a1n kh\u00e1t th\u1ec3 l\u00fd. T\u1eeb \u0111\u00f3, Ng\u01b0\u1eddi g\u1ee3i \u0111\u1ebfn m\u1ed9t<em> <\/em>th\u1ef1c t\u1ea1i kh\u00e1c, n\u01b0\u1edbc h\u1eb1ng s\u1ed1ng. Th\u1ebf r\u1ed3i c\u00e2u chuy\u1ec7n l\u1ea1i chuy\u1ec3n sang m\u1ed9t<em> <\/em>h\u01b0\u1edbng kh\u00e1c khi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn \u0111\u1eddi s\u1ed1ng ri\u00eang t\u01b0 nh\u1ea5t c\u1ee7a b\u00e0, c\u01a1n kh\u00e1t t\u00ecnh y\u00eau d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 v\u1eabn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1p \u1ee9ng th\u1ecfa \u0111\u00e1ng. M\u1ee5c ti\u00eau c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u01b0a b\u00e0 \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 nh\u00ecn v\u00e0o m\u00ecnh, nh\u01b0ng l\u00e0 nh\u00ecn v\u00e0o Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 nh\u1eadn bi\u1ebft Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 ai.<\/p>\n<p>2. L\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi, v\u1edbi s\u1ee9c ri\u00eang, ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ea1t t\u1edbi Thi\u00ean Ch\u00faa v\u00e0 nh\u1eadn bi\u1ebft Ng\u00e0i trong th\u1ef1c t\u1ea1i c\u1ee7a Ng\u00e0i. Ch\u00fang ta l\u00e0 \u201cx\u00e1c th\u1ecbt\u201d, nh\u1eefng h\u1eefu th\u1ec3 y\u1ebfu \u0111u\u1ed1i, m\u1ecfng manh, t\u1ea1m b\u1ee3; ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, Thi\u00ean Ch\u00faa l\u00e0 \u201cTh\u1ea7n Kh\u00ed\u201d, \u0111\u1ea7y s\u1ee9c m\u1ea1nh ban s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u00f4 bi\u00ean v\u00e0 b\u1ea5t kh\u1ea3 kh\u00e1ng. B\u1eb1ng s\u1ee9c ri\u00eang, ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn b\u1ea5t c\u1ee9 s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft ch\u00e2n th\u1eadt n\u00e0o v\u1ec1 Thi\u00ean Ch\u00faa, ho\u1eb7c m\u1ed9t<em> <\/em>t\u01b0\u01a1ng quan \u0111\u00fang \u0111\u1eafn n\u00e0o v\u1edbi Ng\u00e0i. Ch\u1ec9 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu m\u1edbi ch\u1ec9 cho ch\u00fang ta v\u00e0 gi\u00fap ch\u00fang ta th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng Thi\u00ean Ch\u00faa \u0111\u00fang \u0111\u1eafn, b\u1edfi v\u00ec Ng\u01b0\u1eddi ban Th\u1ea7n Kh\u00ed v\u00e0 Ch\u00e2n L\u00fd cho ch\u00fang ta, Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 \u0110\u1ea5ng M\u00easia, \u0110\u1ea5ng C\u1ee9u \u0111\u1ed9 tr\u1ea7n gian (<em>Ga<\/em> 6,42).<br \/>\n3. \u0110\u1ee9c Gi\u00easu l\u00e0 \u0110\u1ea5ng c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng gi\u00fap ch\u00fang ta kh\u00e1m ph\u00e1 ra m\u1ecdi chi\u1ec1u k\u00edch v\u00e0 \u00fd ngh\u0129a \u0111\u00edch th\u1ef1c c\u1ee7a c\u01a1n kh\u00e1t \u0111ang d\u00e0y v\u00f2 l\u00f2ng d\u1ea1 ch\u00fang ta. Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 \u0110\u1ea5ng duy nh\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ed1 gi\u00e1c nh\u1eefng ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n t\u1ea1m b\u1ee3 ch\u00fang ta v\u1eabn \u0111ang v\u1eadn d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh l\u1eeba c\u01a1n kh\u00e1t \u1ea5y ho\u1eb7c th\u1ecfa m\u00e3n n\u00f3 c\u00e1ch r\u1ebb ti\u1ec1n. Ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd d\u1ea1y ch\u00fang ta bi\u1ebft c\u00e1ch s\u1ed1ng v\u00e0 l\u00e0m cho t\u1eeb l\u00f2ng ch\u00fang ta tr\u00e0o v\u1ecdt ra d\u00f2ng su\u1ed1i \u00e2n hu\u1ec7 c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa.<\/p>\n<p>4. C\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0110\u1ee9c Gi\u00easu sai \u0111i, ti\u1ebfp n\u1ed1i c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi (l\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c Ch\u00faa Cha giao ph\u00f3). H\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c thu ho\u1ea1ch hoa tr\u00e1i l\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c m\u1ec7t nh\u1ecdc c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu; nh\u1eefng g\u00ec c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 l\u00e0m t\u00f9y thu\u1ed9c ho\u00e0n to\u00e0n v\u00e0o nh\u1eefng g\u00ec \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc. \u0110\u1ebfn l\u01b0\u1ee3t h\u1ecd, h\u1ecd c\u0169ng ph\u1ea3i t\u1eadn t\u00ecnh gieo v\u00e3i, \u0111\u1ec3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn sau h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eb7t h\u00e1i hoa tr\u00e1i. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y gieo, ng\u01b0\u1eddi kia g\u1eb7t. \u0110\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 s\u1ef1 hi\u1ec7p th\u00f4ng li\u00ean \u0111\u1edbi trong s\u1ee9 m\u1ea1ng chung m\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 Ng\u01b0\u1eddi cho \u0111\u1ebfn t\u1eadn th\u1ebf. Khi l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf, h\u1ecd c\u0169ng lu\u00f4n c\u1ea7n \u00fd th\u1ee9c h\u1ecd l\u00e0m \u00fd mu\u1ed1n c\u1ee7a Ch\u00faa Cha.<\/p>\n<p><strong><em>PX V\u0169 Phan Long, ofm<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(Gioan 4,5-42 \u2013 CN III MC &#8211; A) Qua cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1 gi\u1eefa \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef Samari, ch\u00fang ta nh\u1eadn ra c\u1ea3 m\u1ed9t khoa s\u01b0 ph\u1ea1m \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 v\u1eadn d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a b\u00e0 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ee9c tin.\u00a0 1.- Ng\u1eef c\u1ea3nh Trong cu\u1ed9c chuy\u1ec7n tr\u00f2 v\u1edbi Nic\u00f4\u0111\u00eam\u00f4, t\u00e1c gi\u1ea3 Gioan \u0111\u00e3 m\u00f4 t\u1ea3 &#8230; <span class=\"more\"><a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/cu%e1%bb%99c-g%e1%ba%b7p-g%e1%bb%a1-b%e1%ba%a5t-ng%e1%bb%9d\/\">[Read more&#8230;]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-tranquang","4":"post-1487","6":"format-standard","7":"category-thanh-kinh"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1487","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1487"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1487\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11108,"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1487\/revisions\/11108"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1487"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1487"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1487"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}