{"id":6777,"date":"2024-06-20T20:37:59","date_gmt":"2024-06-20T14:37:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.giaoly.org\/vn\/?p=6777"},"modified":"2024-06-09T17:26:08","modified_gmt":"2024-06-09T11:26:08","slug":"s%e1%bb%a9-m%e1%ba%a1ng-ph%e1%bb%95-quat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/s%e1%bb%a9-m%e1%ba%a1ng-ph%e1%bb%95-quat\/","title":{"rendered":"S\u1ee9 M\u1ea1ng Ph\u1ed5 Qu\u00e1t"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\" align=\"center\"><strong><a href=\"http:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-content\/uploads\/2012\/06\/Mt2816-2051.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter  wp-image-6786\" style=\"border: 1px solid black;\" title=\"Mt2816-205\" src=\"http:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-content\/uploads\/2012\/06\/Mt2816-2051.png\" alt=\"\" width=\"493\" height=\"304\" \/><\/a><\/strong><\/p>\n<p align=\"center\"><strong>(M\u00e1tth\u00eau 28,16-20 \u2013 Ch\u00faa Ba Ng\u00f4i &#8211; B)<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0110\u1ee9c Gi\u00easu Ph\u1ee5c Sinh \u0111\u00e3 hi\u1ec7n ra v\u1edbi c\u00e1c t\u00f4ng \u0111\u1ed3, truy\u1ec1n h\u1ecd ra \u0111i v\u00e0 ti\u1ebfp n\u1ed1i c\u00f4ng tr\u00ecnh c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi nh\u00e2n danh Ba Ng\u00f4i Thi\u00ean Ch\u00faa.<\/strong><\/p>\n<p><strong>1.- Ng\u1eef c\u1ea3nh<\/strong><\/p>\n<p>\u1ede \u0111\u00e2y, ch\u00fang ta ch\u1ec9 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn ng\u1eef c\u1ea3nh tr\u1ef1c ti\u1ebfp, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9 tr\u1ed1ng v\u1edbi hai s\u1ee9 \u0111i\u1ec7p, m\u1ed9t t\u00edch c\u1ef1c, m\u1ed9t ti\u00eau c\u1ef1c:<em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>a) S\u1ee9 \u0111i\u1ec7p t\u00edch c\u1ef1c<\/em><br \/>\nS\u1ee9 \u0111i\u1ec7p t\u00edch c\u1ef1c \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eedi \u0111\u1ebfn trong hai th\u00ec:<\/p>\n<p>&#8211; b\u1edfi s\u1ee9 th\u1ea7n khi ng\u00e0i giao ph\u00f3 cho c\u00e1c ph\u1ee5 n\u1eef hai s\u1ee9 m\u1ea1ng l\u00e0 l\u00e0m ch\u1ee9ng v\u1ec1 s\u1ef1 Ph\u1ee5c Sinh c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 loan b\u00e1o cho c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 l\u1ec7nh tri\u1ec7u t\u1eadp c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (28,1-8). \u0110\u00e2y l\u00e0 kinh nghi\u1ec7m ti\u00eau c\u1ef1c v\u1ec1 s\u1ef1 Ph\u1ee5c Sinh.<\/p>\n<p>&#8211; b\u1edfi ch\u00ednh \u0110\u1ee9c Gi\u00easu Ph\u1ee5c Sinh (28,9-10): Ng\u01b0\u1eddi cho c\u00e1c ph\u1ee5 n\u1eef s\u1ed1ng m\u1ed9t kinh nghi\u1ec7m th\u1ef1c h\u1eefu v\u1ec1 s\u1ef1 Ph\u1ee5c Sinh c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 giao cho h\u1ecd c\u00f9ng m\u1ed9t s\u1ee9 m\u1ea1ng, l\u00e0 tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 v\u1ec1 Galil\u00ea.<\/p>\n<p>\u0110o\u1ea1n v\u0103n <em>Mt<\/em> 28,16-20 cho hi\u1ec3u r\u1eb1ng c\u00e1c ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u00e3 chu to\u00e0n hai s\u1ee9 m\u1ea1ng \u0111\u01b0\u1ee3c giao: khi quy t\u1ee5 v\u1ec1 qu\u1ea3 n\u00fai \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9 \u0111\u1ecbnh t\u1ea1i Galil\u00ea, c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 ch\u1ee9ng t\u1ecf c\u00e1c \u00f4ng \u0111\u00e3 tin v\u00e0o ch\u1ee9ng t\u00e1 c\u1ee7a c\u00e1c ph\u1ee5 n\u1eef li\u00ean h\u1ec7 \u0111\u1ebfn cu\u1ed9c Ph\u1ee5c Sinh \u0111\u1ec3 c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 tin v\u00e0o l\u1ec7nh tri\u1ec7u t\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c b\u00e0 chuy\u1ec3n cho.<\/p>\n<p><em>b) S\u1ee9 \u0111i\u1ec7p ti\u00eau c\u1ef1c\u00a0 <\/em><\/p>\n<p>S\u1ee9 \u0111i\u1ec7p ti\u00eau c\u1ef1c l\u00e0 truy\u1ec7n sai l\u1ea1c v\u1ec1 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, \u0111\u01b0\u1ee3c to\u00e1n l\u00ednh tung ra theo tr\u00f2 b\u1ecbp b\u1ee3m c\u1ee7a c\u00e1c th\u1ee7 l\u00e3nh Do-th\u00e1i.<\/p>\n<p>\u0110o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y n\u00eau b\u1eadt s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3n (c. 16: <em>de<\/em>) gi\u1eefa c\u00e1c th\u1ee7 l\u00e3nh Do-th\u00e1i v\u00e0 to\u00e1n l\u00ednh m\u1ed9t b\u00ean, v\u00e0 b\u00ean kia, l\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 Ng\u01b0\u1eddi, gi\u1eefa s\u1ee9 \u0111i\u1ec7p do ng\u01b0\u1eddi Do-th\u00e1i tung ra v\u00e0 th\u1ef1c t\u1ebf; v\u1eady \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y ch\u00ednh l\u00e0 m\u1ed9t l\u1eddi phi b\u00e1c tin \u0111\u1ed3n th\u1ea5t thi\u1ec7t \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ed5 bi\u1ebfn. \u0110\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Do-th\u00e1i, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu l\u00e0 m\u1ed9t x\u00e1c ch\u1ebft, c\u00f2n c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 nh\u1eefng t\u00ean tr\u1ed9m c\u1eafp v\u00e0 d\u1ed1i tr\u00e1; trong th\u1ef1c t\u1ebf, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 chi\u1ebfn th\u1eafng c\u00e1i ch\u1ebft, \u0111\u00e3 s\u1ed1ng l\u1ea1i, \u0111\u01b0\u1ee3c ban cho to\u00e0n quy\u1ec1n c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa v\u00e0 \u0111\u1ea3m b\u1ea3o b\u1eb1ng s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n \u0111\u1ea7y uy l\u1ef1c c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi; c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 Ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng t\u00ecm c\u00e1ch \u0111\u00e1nh c\u1eafp thi h\u00e0i, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 \u0111i v\u1ec1 Galil\u00ea, \u0111i xa ng\u00f4i m\u1ed9, \u0111\u1ec3 g\u1eb7p \u0110\u1ee9c Gi\u00easu Ph\u1ee5c Sinh. Tin M\u1eebng s\u1ebd \u0111i \u0111\u1ebfn v\u1edbi \u201cm\u1ecdi d\u00e2n t\u1ed9c\u201d, ch\u1ee9 kh\u00f4ng nh\u01b0 tin \u0111\u1ed3n th\u1ea5t thi\u1ec7t kia, ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c loan truy\u1ec1n \u201cgi\u1eefa ng\u01b0\u1eddi Do-th\u00e1i\u201d m\u00e0 th\u00f4i. Gi\u00e1o hu\u1ea5n ph\u1ed5 qu\u00e1t (<em>didaskontes<\/em>) m\u00e0 c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, v\u1ecb T\u00f4n S\u01b0 tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i (<em>didaskalos<\/em>, 23,8), s\u1ebd c\u1ed1ng hi\u1ebfn cho m\u1ecdi d\u00e2n t\u1ed9c s\u1ebd ho\u00e0n to\u00e0n v\u01b0\u1ee3t xa nh\u1eefng g\u00ec to\u00e1n l\u00ednh ph\u1ed5 bi\u1ebfn, v\u00ec h\u1ecd \u0111\u00e3 l\u00e0m theo l\u1eddi \u201cc\u00e1c th\u01b0\u1ee3ng t\u1ebf d\u1ea1y\u201d (<em>edidachth\u00easan<\/em>, 28,15). C\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c che ch\u1edf v\u00e0 n\u00e2ng \u0111\u1ee1 \u201ccho \u0111\u1ebfn t\u1eadn th\u1ebf\u201d, kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u1edfi m\u1ed9t quy\u1ec1n b\u00ednh nh\u00e2n lo\u1ea1i nh\u01b0 quy\u1ec1n b\u00ednh c\u1ee7a c\u00e1c th\u01b0\u1ee3ng t\u1ebf, nh\u01b0ng b\u1edfi uy quy\u1ec1n c\u1ee7a \u0110\u1ea5ng Ph\u1ee5c Sinh, Ch\u00faa t\u1ec3 v\u0169 ho\u00e0n.<\/p>\n<p><strong>2.- B\u1ed1 c\u1ee5c<\/strong><\/p>\n<p>B\u1ea3n v\u0103n c\u00f3 th\u1ec3 chia th\u00e0nh hai ph\u1ea7n:<\/p>\n<p>1) Cu\u1ed9c di\u1ec7n ki\u1ebfn c\u1ee7a Nh\u00f3m M\u01b0\u1eddi M\u1ed9t v\u1edbi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (28,16-17);<\/p>\n<p>2) C\u00e1c l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (28,18-20):<\/p>\n<p>a) M\u1ea1c kh\u1ea3i v\u1ec1 quy\u1ec1n n\u0103ng (18),<\/p>\n<p>b) L\u1ec7nh truy\u1ec1n gi\u00e1o (19-20a),<\/p>\n<p>c) H\u1ee9a hi\u1ec7n di\u1ec7n h\u1ed7 tr\u1ee3 (20b).<\/p>\n<p><strong>3.- V\u00e0i \u0111i\u1ec3m ch\u00fa gi\u1ea3i<\/strong><\/p>\n<p><em>&#8211; V\u1ec1 ph\u1ea7n m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t m\u00f4n \u0111\u1ec7 (16)<\/em>: \u1ede \u0111\u1ea7u c. 16 n\u00e0y, c\u00f3 ti\u00eau t\u1eeb <em>de<\/em> (\u201cv\u00e0\u201d, \u201cr\u1ed3i\u201d; \u201cnh\u01b0ng\u201d; \u201cv\u1ec1 ph\u1ea7n\u201d) h\u1eb3n l\u00e0 \u0111\u1ec3 n\u00eau l\u00ean s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3n gi\u1eefa b\u00e1o c\u00e1o sai l\u1ea1c c\u1ee7a to\u00e1n l\u00ednh v\u1edbi s\u1ef1 th\u1eadt v\u1ec1 cu\u1ed9c hi\u1ec7n ra c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u1edbi m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t m\u00f4n \u0111\u1ec7.<\/p>\n<p><em>&#8211; M\u01b0\u1eddi m\u1ed9t m\u00f4n \u0111\u1ec7 <\/em>(16): Trong <em>Mt<\/em>, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu c\u00f3 m\u1ed9t nh\u00f3m c\u00e1c \u201cm\u00f4n \u0111\u1ec7\u201d (<em>math\u00eat\u00eas<\/em>: <em>Mt<\/em> 73 l\u1ea7n, <em>Mc<\/em> 46 l\u1ea7n, <em>Lc<\/em> 37 l\u1ea7n, <em>Ga<\/em> 78 l\u1ea7n. C\u00f3 65 trong <em>Mt<\/em> \u1edf s\u1ed1 ph\u1ee9c) lu\u00f4n lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh b\u1eb1ng qu\u00e1n t\u1eeb (article) <em>hoi <\/em>(x. 5,1; 8,21; 9,10; 12,1; 13,10; 14,15; 15,2; 16,5; 28,7). \u0110i\u1ec1u n\u00e0y kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft r\u00f5 trong t\u01b0 c\u00e1ch \u0111\u00f3 v\u00e0 h\u1ecd kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u00f3m \u201cb\u1ea3y m\u01b0\u01a1i hai\u201d c\u1ee7a <em>Lc<\/em> (v\u1ea3 l\u1ea1i, <em>Lc<\/em> kh\u00f4ng g\u00e1n cho nh\u00f3m \u201cb\u1ea3y m\u01b0\u01a1i hai\u201d c\u00e1i t\u00ean \u201cm\u00f4n \u0111\u1ec7\u201d, m\u00e0 l\u00e0 \u201cb\u1ea3y m\u01b0\u01a1i hai ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c\u201d, x. <em>Lc<\/em> 10,1). C\u00e1c \u00f4ng l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng hi\u1ec7p th\u00f4ng v\u1edbi Th\u1ea7y m\u00ecnh (\u201c<em>einai meta<\/em>\u201d [\u201c\u1edf v\u1edbi\u201d]), th\u00e1p t\u00f9ng Th\u1ea7y trong s\u1ee9 v\u1ee5 c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi (9,19), c\u00f9ng l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1edbi Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c v\u1ee5 c\u00e1c \u0111\u00e1m \u0111\u00f4ng (9,36-37), \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00eau ra l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng cho c\u00e1c \u0111\u00e1m \u0111\u00f4ng v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1edbi thi\u1ec7u nh\u01b0 l\u00e0 gia \u0111\u00ecnh \u0111\u00edch th\u1ef1c c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (12,46-50). <em>Mt<\/em> x\u00e1c \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng c\u00e1c \u00f4ng l\u00e0 \u201cm\u01b0\u1eddi hai m\u00f4n \u0111\u1ec7\u201d ( 10,1; 11,1; hay l\u00e0 \u201cNh\u00f3m M\u01b0\u1eddi Hai\u201d: 20,17; 26,20; \u1edf c. 10,2, c\u00e1c \u00f4ng c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201cm\u01b0\u1eddi hai t\u00f4ng \u0111\u1ed3\u201d c\u00f9ng v\u1edbi t\u00ean c\u1ee7a c\u00e1c \u00f4ng).<\/p>\n<p>Con s\u1ed1 \u201cm\u01b0\u1eddi m\u1ed9t\u201d nh\u1eafc \u0111\u1ebfn s\u1ef1 v\u1eafng m\u1eb7t th\u00ea th\u1ea3m c\u1ee7a Giu\u0111a, \u201cm\u1ed9t trong Nh\u00f3m M\u01b0\u1eddi Hai\u201d (26,14.47; x. 10,2.4): s\u1ef1 h\u01b0 h\u1ecfng \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra ngay trong nh\u00f3m, t\u1ee9c l\u00e0 \u0111\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00f3m to\u00e0n v\u1eb9n; v\u1edbi l\u1ea1i, t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u00f4ng kh\u00e1c \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 t\u00e9 ng\u00e3 (x. <em>hoi math\u00eatai<\/em>: 26,56b; Ph\u00ear\u00f4: 26,69-75). Nh\u01b0ng s\u1ee9 \u0111i\u1ec7p m\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu ban cho c\u00e1c \u00f4ng nh\u1edd trung gian c\u00e1c ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u00e3 l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea5u cho th\u1ea5y Ng\u01b0\u1eddi tha th\u1ee9 v\u00e0 h\u00f2a gi\u1ea3i; Ng\u01b0\u1eddi g\u1ecdi c\u00e1c \u00f4ng l\u00e0 \u201canh em c\u1ee7a Th\u1ea7y\u201d (28,10). B\u00e2y gi\u1edd, cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh c\u1ee7a c\u00e1c \u00f4ng ti\u1ebfn v\u1ec1 v\u1edbi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a c\u00e1c \u00f4ng t\u1ea1i n\u01a1i Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ch\u1ec9 \u0111\u1ecbnh l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea5u ch\u1ee9ng t\u1ecf c\u00e1c \u00f4ng \u0111\u00f3n nh\u1eadn s\u1ef1 tha th\u1ee9 v\u00e0 h\u00f2a gi\u1ea3i.<\/p>\n<p><em>&#8211; ng\u1ecdn n\u00fai<\/em> (16): <em>To oros<\/em> (danh t\u1eeb v\u1edbi qu\u00e1n t\u1eeb) kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng ch\u00ednh l\u00e0 tr\u00ean m\u1ed9t qu\u1ea3 n\u00fai m\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 \u0111\u00e3 bi\u1ebft, nh\u01b0ng kh\u00f4ng cung c\u1ea5p m\u1ed9t x\u00e1c \u0111\u1ecbnh n\u00e0o kh\u00e1c.<\/p>\n<p><em>&#8211; B\u00e1i l\u1ea1y<\/em> (17): <em>Mt<\/em> ch\u1ec9 d\u00f9ng \u0111\u1ed9ng t\u1eeb <em>proskyne\u00f4<\/em> (<em>Mt<\/em> 13 l\u1ea7n; <em>Mc<\/em> 2 l\u1ea7n; <em>Lc<\/em> 2 l\u1ea7n) cho nh\u1eefng ai \u0111\u00e3 nh\u00ecn nh\u1eadn ph\u1ea9m gi\u00e1 c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 di\u1ec5n t\u1ea3 s\u1ef1 nh\u00ecn nh\u1eadn \u0111\u00f3 ra b\u1eb1ng h\u00e0nh vi n\u00e0y (x. c\u00e1c hi\u1ec1n s\u0129: 2,2.8.11; ng\u01b0\u1eddi phong c\u00f9i: 8,2; \u00f4ng tr\u01b0\u1edfng h\u1ed9i \u0111\u01b0\u1eddng: 9,18;\u00a0 c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 tr\u00ean thuy\u1ec1n: 14,33; b\u00e0 Canaan: 15,25; m\u1eb9 c\u00e1c con \u00f4ng D\u00eab\u00ea\u0111\u00ea: 20,20; c\u00e1c ph\u1ee5 n\u1eef t\u1ea1i m\u1ed3: 28,9).<\/p>\n<p><em>&#8211; Nh\u01b0ng c\u00f3 m\u1ea5y \u00f4ng l\u1ea1i ho\u00e0i nghi<\/em> (17): Trong <em>T\u00e2n \u01af\u1edbc<\/em>, \u0111\u1ed9ng t\u1eeb <em>distazein <\/em>ch\u1ec9 xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u1edf 14,31 (Ph\u00ear\u00f4 \u0111i tr\u00ean m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc) v\u00e0 \u1edf \u0111\u00e2y. \u0110\u1ed9ng t\u1eeb n\u00e0y nh\u1eafc \u0111\u1ebfn nh\u1eefng g\u00ec <em>Tin M\u1eebng<\/em> \u0111\u00e3 n\u00f3i bi\u1ebft bao l\u1ea7n v\u1ec1 ph\u1ea9m ch\u1ea5t c\u1ee7a \u0111\u1ee9c tin c\u1ee7a c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7: \u1edf 6,30; 8,26-27; 14,31; 16,8; 17,20 (x. c\u00e2u 17). <em>Mt<\/em> l\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 duy nh\u1ea5t ghi nh\u1eadn \u201c\u0111\u1ee9c tin l\u1edbn (<em>megal\u00ea h\u00ea pistis<\/em>)\u201d c\u1ee7a b\u00e0 Canaan (15,28). C\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u1ec1 t\u00e0i \u0111\u1ee9c tin, <em>Mt<\/em> tr\u00ecnh b\u00e0y \u0111\u1ec1 t\u00e0i s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft (<em>synienai<\/em>) v\u00e0 kh\u00f4ng hi\u1ec3u bi\u1ebft: \u1edf 15,16; x. 16,12; 17,13.<\/p>\n<p><em>&#8211; Th\u1ea7y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c trao to\u00e0n quy\u1ec1n tr\u00ean tr\u1eddi d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t<\/em> (18): \u0110\u1ed9ng t\u1eeb <em>edoth\u00ea<\/em> \u1edf th\u00ec aorist th\u00e1i b\u1ecb \u0111\u1ed9ng tr\u1ea7n thu\u1eadt (passive indicative): Th\u00ec aorist nh\u1eafm \u0111\u1ebfn m\u1ed9t s\u1ef1 ki\u1ec7n \u0111\u00e3 ho\u00e0n t\u1ea5t, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t l\u1eddi h\u1ee9a hay m\u1ed9t ni\u1ec1m hy v\u1ecdng; h\u1eb3n l\u00e0 ta c\u00f3 th\u1ec3 ngh\u0129 \u0111\u1ebfn m\u1ed9t quan h\u1ec7 m\u1eb7c nhi\u00ean v\u1edbi s\u1ef1 ph\u1ee5c sinh. Th\u00e1i b\u1ecb \u0111\u1ed9ng \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e1i b\u1ecb \u0111\u1ed9ng thay t\u00ean minh nhi\u00ean c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa. H\u01a1n n\u1eefa, c\u00e1ch th\u1ee9c kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh c\u00e1ch tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i nh\u01b0 th\u1ebf g\u1ee3i \u00fd r\u1eb1ng Thi\u00ean Ch\u00faa l\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 (so s\u00e1nh c. 18b v\u1edbi 11,25).<\/p>\n<p>\u0110\u1ec1 t\u00e0i <em>exousia<\/em> c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ec1 t\u00e0i quan tr\u1ecdng c\u1ee7a <em>Mt<\/em> (9 l\u1ea7n: 7,29; 8,9; 9,6; 9,8; 10,1; 21,23; 21,24; 21,27; 28,18). T\u1eeb ng\u1eef c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cquy\u1ec1n h\u00e0nh\u201d, \u201cuy quy\u1ec1n\u201d, \u201cquy\u1ec1n l\u1ee3i\u201d, \u201ckh\u1ea3 n\u0103ng\u201d, l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1eb7c t\u00ednh c\u1ee7a gi\u00e1o hu\u1ea5n v\u00e0 c\u00e1ch h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu: ph\u00e2n \u0111o\u1ea1n 5,1\u20137,29 (B\u00e0i Gi\u1ea3ng tr\u00ean n\u00fai) gi\u1edbi thi\u1ec7u \u0110\u1ee9c Gi\u00easu nh\u01b0 l\u00e0 \u201c\u0110\u1ea5ng M\u00easia c\u00f3 uy quy\u1ec1n trong l\u1eddi n\u00f3i\u201d (x. 7,28), c\u00f2n ph\u00e2n \u0111o\u1ea1n 8,1\u20139,38 gi\u1edbi thi\u1ec7u Ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 l\u00e0 \u201c\u0110\u1ea5ng M\u00easia c\u00f3 uy quy\u1ec1n trong h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng\u201d (x. 11,2) (\u0110\u1ee9c Gi\u00easu kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng Ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 <em>exousia<\/em> n\u00e0y: 9,6; d\u00e2n ch\u00fang: 7,29; vi\u00ean s\u0129 quan: 8,9; khi th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1i li\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1eefa l\u00e0nh, d\u00e2n ch\u00fang t\u00f4n vinh Thi\u00ean Ch\u00faa: 9,8; \u0110\u1ee9c Gi\u00easu n\u00f3i v\u1ec1 quy\u1ec1n c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 t\u1eeb ch\u1ed1i cho bi\u1ebft ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a quy\u1ec1n \u1ea5y: 21,24.27). C\u00e2u 28,18 l\u00e0 nh\u01b0 t\u1ed5ng h\u1ee3p v\u1ec1 \u0111\u1ec1 t\u00e0i n\u00e0y v\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi cho nh\u00e0 ch\u1ee9c tr\u00e1ch t\u00f4n gi\u00e1o: \u0110\u1ee9c Gi\u00easu kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi m\u1ea5t tr\u00ed hay m\u1ed9t k\u1ebb ti\u1ebfm quy\u1ec1n; Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n b\u00ednh n\u00e0y tr\u1ecdn v\u1eb9n, tr\u00ean to\u00e0n v\u0169 tr\u1ee5,\u00a0 t\u1eeb Thi\u00ean Ch\u00faa (ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1eeb tay ma qu\u1ec9, x. 9,34). \u1ede \u0111\u00e2y, \u0111i\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh l\u00e0 <em>quy\u1ec1n<\/em> (<em>exousia<\/em>) \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Thi\u00ean Ch\u00faa ban.<\/p>\n<p><em>&#8211; h\u00e3y \u0111i v\u00e0 l\u00e0m cho mu\u00f4n d\u00e2n tr\u1edf th\u00e0nh m\u00f4n \u0111\u1ec7 <\/em>(19): Trong c\u00e1c <em>Tin M\u1eebng<\/em>, \u0111\u1ed9ng t\u1eeb <em>math\u00eateuein <\/em>ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng \u1edf <em>Mt<\/em> (13,52; 27,57; 28,19) v\u1edbi hai ngh\u0129a: 1) ngh\u0129a n\u1ed9i \u0111\u1ed9ng (intransitive): tr\u1edf th\u00e0nh m\u00f4n \u0111\u1ec7 (13,52; 27,57); 2) ngh\u0129a ngo\u1ea1i \u0111\u1ed9ng (transitive): l\u00e0m th\u00e0nh m\u00f4n \u0111\u1ec7; l\u00e0m cho ai th\u00e0nh m\u00f4n \u0111\u1ec7 (28,19; x. Cv 14,21). \u0110\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ch\u1ec9 tr\u00ecnh b\u00e0y, c\u1ed1ng hi\u1ebfn s\u1ee9 \u0111i\u1ec7p, loan b\u00e1o Tin M\u1eebng, nh\u01b0ng l\u00e0 ki\u1ebfn t\u1ea1o m\u1ed9t quan h\u1ec7 ch\u1eb7t ch\u1ebd v\u00e0 ri\u00eang t\u01b0. Ki\u1ec3u m\u1eabu c\u1ee7a quan h\u1ec7 n\u00e0y ch\u00ednh l\u00e0 quan h\u1ec7 c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu l\u1ecbch s\u1eed v\u1edbi c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Ng\u01b0\u1eddi k\u00eau g\u1ecdi (m\u00f4n \u0111\u1ec7 \u0111i theo [<em>akolouthein<\/em>, x. 4,20.22; 8,23; 19,27.28], Th\u1ea7y \u0111i tr\u01b0\u1edbc [<em>proagein<\/em>, x. 26,32; 28,7]).<\/p>\n<p><em>&#8211; nh\u00e2n danh Ch\u00faa Cha v\u00e0 Ch\u00faa Con v\u00e0 Ch\u00faa Th\u00e1nh Th\u1ea7n <\/em>(19): C\u00f4ng th\u1ee9c \u201c<em>nh\u00e2n danh Ch\u00faa Cha v\u00e0 Ch\u00faa Con v\u00e0 Ch\u00faa Th\u00e1nh Th\u1ea7n<\/em>\u201d m\u1ed9t <em>c\u00f4ng th\u1ee9c ph\u00e9p r\u1eeda<\/em>. Qua c\u00f4ng th\u1ee9c n\u00e0y, ta g\u0103p th\u1ef1c t\u1ea1i ch\u00fang ta c\u00f3 trong c\u00e1c <em>Tin M\u1eebng Nh\u1ea5t L\u00e3m<\/em>: \u0111\u00f3 l\u00e0 quan h\u1ec7 ch\u1eb7t ch\u1ebd gi\u1eefa \u0111\u1eddi s\u1ed1ng v\u00e0 c\u00f4ng tr\u00ecnh c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u1edbi <em>Cha<\/em> Ng\u01b0\u1eddi trong <em>Ch\u00faa Th\u00e1nh Th\u1ea7n<\/em>. <em>C\u1ef1u \u01af\u1edbc<\/em> bi\u1ebft \u0111\u1ebfn v\u1ecb Thi\u00ean Ch\u00faa t\u1ea1o th\u00e0nh tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, \u0111\u00e2y l\u00e0 v\u1ecb Thi\u00ean Ch\u00faa m\u00e0 h\u1ecd \u0111\u1ebfn tr\u00ecnh di\u1ec7n trong t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 c\u00e1c th\u1ecd t\u1ea1o ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00e1c v\u1edbi Ng\u00e0i v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 quy\u1ec1n \u0111i v\u00e0o \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi Ng\u00e0i. \u0110\u1ee9c Gi\u00easu loan b\u00e1o v\u1ecb Thi\u00ean Ch\u00faa c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i trong b\u00ecnh di\u1ec7n th\u1ea7n linh. Ch\u00faa Con \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t Ch\u00faa Cha, v\u00e0 hai \u0110\u1ea5ng \u0111\u01b0\u1ee3c li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi nhau, bi\u1ebft nhau, hi\u1ec3u nhau v\u00e0 y\u00eau th\u01b0\u01a1ng nhau tr\u1ecdn v\u1eb9n v\u00e0 ho\u00e0n h\u1ea3o nh\u1edd Ch\u00faa Th\u00e1nh Th\u1ea7n. B\u00ed t\u00edch R\u1eeda t\u1ed9i nh\u1eadn ch\u00ecm ch\u00fang ta v\u00e0o trong v\u00f9ng quy\u1ec1n l\u1ef1c c\u1ee7a v\u1ecb Thi\u00ean Ch\u00faa n\u00e0y.<\/p>\n<p><em>&#8211; N\u00e0y \u0111\u00e2y Th\u1ea7y <\/em>(20): <em>Mt<\/em> chu\u1ed9ng th\u1ee9c m\u1ec7nh l\u1ec7nh <em>idou<\/em> n\u00e0y. N\u00ean ghi nh\u1eadn l\u00e0 c\u00f4ng th\u1ee9c long tr\u1ecdng <em>idou eg\u01a1<\/em> lu\u00f4n lu\u00f4n c\u00f3 quan h\u1ec7 v\u1edbi \u00fd t\u01b0\u1edfng s\u1ee9 m\u1ea1ng: 10,16; 23,34 et 28,20.<\/p>\n<p><em>&#8211; Th\u1ea7y \u1edf c\u00f9ng anh em m\u1ecdi ng\u00e0y cho \u0111\u1ebfn t\u1eadn th\u1ebf <\/em>(20): Khi n\u00f3i minh nhi\u00ean <em>pasas tas h\u00eameras<\/em> (t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ng\u00e0y), \u0110\u1ee9c Gi\u00easu kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh Ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd \u1edf th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c v\u00e0 tr\u1ecdn v\u1eb9n v\u1edbi c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7.<em> He\u00f4s t\u00eas synteleias tou ai\u00f4nos<\/em> (cho \u0111\u1ebfn t\u1eadn th\u1ebf) c\u00f3 ngh\u0129a m\u1ee5c ti\u00eau, n\u01a1i \u0111\u1ebfn: nh\u1eafm \u0111\u1ebfn t\u1eadn th\u1ebf. T\u1eeb ng\u1eef <em>synteleia <\/em>(ho\u00e0n t\u1ea5t; k\u1ebft c\u1ee5c) lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng v\u1edbi <em>ai\u00f4n<\/em> c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cth\u1eddi gian hi\u1ec7n t\u1ea1i\u201d, \u201ct\u00ecnh tr\u1ea1ng hi\u1ec7n nay c\u1ee7a t\u1ea1o th\u00e0nh\u201d (x. 13,22; 12,31). <em>Synteleia tou ai\u00f4nos<\/em> c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201ckhi k\u1ebft th\u00fac th\u1eddi gian c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y\u201d. Ng\u01b0\u1eddi ta ch\u1edd \u0111\u1ee3i m\u1ed9t k\u1ebft th\u00fac th\u1eddi gian n\u00e0y v\u1edbi vi\u1ec7c \u0110\u1ee9c Gi\u00easu ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn (x. 24,3).<\/p>\n<p><strong>4.- \u00dd ngh\u0129a c\u1ee7a b\u1ea3n v\u0103n<\/strong><\/p>\n<p><em>* Cu\u1ed9c di\u1ec7n ki\u1ebfn c\u1ee7a Nh\u00f3m M\u01b0\u1eddi M\u1ed9t v\u1edbi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (16-17)<\/em><\/p>\n<p>Ph\u1ea7n th\u1ee9 nh\u1ea5t k\u1ec3 l\u1ea1i c\u00e1c h\u00e0nh vi c\u1ee7a c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 trong qu\u00e1 kh\u1ee9 (aorist) (<em>\u0111i t\u1edbi<\/em>, c. 16; <em>b\u00e1i l\u1ea1y<\/em>, c. 17; <em>ho\u00e0i nghi<\/em>, c. 17). B\u1ea3n v\u0103n c\u0169ng ghi nh\u1eadn m\u1ed9t h\u00e0nh vi c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, \u201c\u0111\u00e3 truy\u1ec1n\u201d (<em>etaxato<\/em>, c. 16), nh\u01b0ng ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh vi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu\u00a0 \u0111\u00e3 l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ec3 l\u1ea1i trong \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y; h\u00e0nh vi n\u00e0y l\u1ea1i ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t m\u1ec7nh l\u1ec7nh, m\u1ed9t h\u00e0nh vi n\u00f3i. Ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, trong c\u00e1c b\u1ea3n v\u0103n kh\u00e1c v\u1ec1 hi\u1ec7n ra, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u00f9ng nh\u1ecbp v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 m\u1eb7t, ch\u1eb3ng h\u1ea1n, \u1edf <em>Mt<\/em> 28,9, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u1ebfn g\u1eb7p (<em>hyp\u00eant\u00easen<\/em>) c\u00e1c b\u00e0. Ph\u1ea3i ch\u1edd \u0111\u1ebfn c. 18 \u0111\u1ec3 g\u1eb7p \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t h\u00e0nh vi c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, nh\u01b0ng c\u1ea3 h\u00e0nh vi n\u00e0y c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh vi n\u00f3i (<em>elal\u00easen<\/em>).<\/p>\n<p>C\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt ch\u00ednh c\u1ee7a ph\u1ea7n th\u1ee9 nh\u1ea5t l\u00e0 <em>hoi hend\u00eaka math\u00eatai<\/em>, \u201cm\u01b0\u1eddi m\u1ed9t m\u00f4n \u0111\u1ec7\u201d. Con s\u1ed1 n\u00e0y nh\u1eafc \u0111\u1ebfn s\u1ef1 ph\u1ea3n b\u1ed9i c\u1ee7a c\u1ea3 nh\u00f3m. Nh\u01b0ng s\u1ee9 \u0111i\u1ec7p m\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu ban cho c\u00e1c \u00f4ng nh\u1edd trung gian c\u00e1c ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u00e3 l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea5u cho th\u1ea5y Ng\u01b0\u1eddi tha th\u1ee9 v\u00e0 h\u00f2a gi\u1ea3i; Ng\u01b0\u1eddi g\u1ecdi c\u00e1c \u00f4ng l\u00e0 \u201canh em c\u1ee7a Th\u1ea7y\u201d (28,10). B\u00e2y gi\u1edd, cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh c\u1ee7a c\u00e1c \u00f4ng ti\u1ebfn v\u1ec1 v\u1edbi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u00e0 s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a c\u00e1c \u00f4ng t\u1ea1i n\u01a1i Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ch\u1ec9 \u0111\u1ecbnh l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea5u ch\u1ee9ng t\u1ecf c\u00e1c \u00f4ng \u0111\u00f3n nh\u1eadn s\u1ef1 tha th\u1ee9 v\u00e0 h\u00f2a gi\u1ea3i. C\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 ti\u1ebfn v\u1ec1 m\u1ed9t n\u01a1i \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0110\u1ee9c Gi\u00easu x\u00e1c \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 theo th\u00f4ng tin c\u1ee7a c\u00e1c ph\u1ee5 n\u1eef (l\u1ec7nh c\u1ee7a s\u1ee9 th\u1ea7n (28,7) v\u00e0 l\u1ec7nh c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu ban cho c\u00e1c ph\u1ee5 n\u1eef).<\/p>\n<p>Trong <em>Mt<\/em>, ta kh\u00f4ng th\u1ea5y c\u00f3 m\u1ed9t l\u1ec7nh minh nhi\u00ean c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu l\u00e0 \u0111i \u0111\u1ebfn m\u1ed9t ng\u1ecdn n\u00fai \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh, nh\u01b0ng c\u00f3 nh\u1eefng chi ti\u1ebft li\u00ean h\u1ec7 \u0111\u1ebfn Galil\u00ea. T\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c chi ti\u1ebft n\u00e0y, khi \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t v\u00e0o trong b\u1ed1i c\u1ea3nh l\u00e0 cu\u1ed9c Th\u01b0\u01a1ng Kh\u00f3 v\u00e0 Ph\u1ee5c Sinh, th\u00ec gi\u1ed1ng nh\u01b0 nh\u1eefng tia ch\u1edbp hy v\u1ecdng \u0111\u01b0\u1ee3c ban cho c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 (t\u1ea1i n\u00fai \u00d4-liu, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 n\u00f3i \u0111\u1ebfn Galil\u00ea: 26,32; t\u1ea1i m\u1ed9, v\u1ecb thi\u00ean th\u1ea7n \u0111\u00e3 nh\u1eafc \u0111\u1ebfn Galil\u00ea: 28,7; \u0110\u1ee9c Gi\u00easu x\u00e1c nh\u1eadn s\u1ee9 \u0111i\u1ec7p: 28,10). Chuy\u1ebfn \u0111i \u0111\u01b0a c\u00e1c \u00f4ng v\u1ec1 n\u01a1i \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 ch\u1ec9 \u0111\u1ecbnh cho th\u1ea5y r\u1eb1ng h\u1ecd v\u1eeba thi h\u00e0nh l\u1ec7nh \u0110\u1ee9c Gi\u00easu truy\u1ec1n, h\u1ecd v\u1eeba \u00fd th\u1ee9c r\u1eb1ng h\u1ecd \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1edf v\u00e0o trong t\u00ecnh b\u1eb1ng h\u1eefu v\u1edbi Ng\u01b0\u1eddi, t\u00ecnh b\u1eb1ng h\u1eefu m\u00e0 Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 m\u1eddi h\u1ecd \u0111\u1ebfn khi g\u1ecdi h\u1ecd l\u00e0 \u201canh em c\u1ee7a Th\u1ea7y\u201d (28,10).<\/p>\n<p>Nh\u01b0 th\u1ebf, c\u00e2u truy\u1ec7n s\u1ebd k\u1ebft th\u00fac ngay t\u1ea1i n\u01a1i m\u00e0 s\u1ee9 v\u1ee5 c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u: t\u1ea1i \u201cGalil\u00ea, mi\u1ec1n \u0111\u1ea5t c\u1ee7a d\u00e2n ngo\u1ea1i\u201d, \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u00e1nh s\u00e1ng c\u00f3 s\u1ee9c th\u1eafng v\u01b0\u1ee3t b\u00f3ng t\u1ed1i c\u1ee7a t\u1eed th\u1ea7n (4,15-16) v\u00e0 gi\u00fap cho c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u vi\u1ec7c rao gi\u1ea3ng cho mu\u00f4n d\u00e2n (28,19). \u1ede \u0111\u00e2y t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a Galil\u00ea \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u00f3 t\u00ednh th\u1ea7n h\u1ecdc: \u0110\u1ea5ng Ph\u1ee5c Sinh g\u1eb7p l\u1ea1i c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 Ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1i n\u01a1i ch\u00ednh c\u1ee7a ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng tr\u1ea7n th\u1ebf Ng\u01b0\u1eddi (nh\u1ea5t l\u00e0 theo <em>Mc<\/em> v\u00e0 <em>Mt<\/em>); \u0111i\u1ec1u n\u00e0y gi\u1ea3 thi\u1ebft c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 ti\u1ebfp n\u1ed1i gi\u1eefa \u0110\u1ee9c Gi\u00easu tr\u1ea7n th\u1ebf v\u00e0 \u0110\u1ee9c Kit\u00f4 Ph\u1ee5c Sinh, m\u1ed9t s\u1ef1 ti\u1ebfp n\u1ed1i m\u00e0 c. 20a s\u1ebd n\u00eau b\u1eadt minh nhi\u00ean (<em>\u201c[b\u1eb1ng c\u00e1ch] d\u1ea1y b\u1ea3o h\u1ecd tu\u00e2n gi\u1eef m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u Th\u1ea7y \u0111\u00e3 truy\u1ec1n cho anh em\u201d<\/em>). Do ch\u00ednh s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0y, Ng\u01b0\u1eddi x\u00e1c nh\u1eadn vi\u1ec7c loan b\u00e1o \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi, ho\u1eb7c \u0111\u01a1n gi\u1ea3n h\u01a1n, x\u00e1c nh\u1eadn tr\u1ecdn v\u1eb9n s\u1ee9 m\u1ea1ng c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 gi\u1edbi thi\u1ec7u s\u1ee9 m\u1ea1ng \u1ea5y nh\u01b0 m\u1eabu m\u1ef1c cho c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7.<\/p>\n<p>L\u1eddi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c ph\u1ee5 n\u1eef (28,10), \u201ch\u1ecd ph\u1ea3i \u0111i \u0111\u1ebfn Galil\u00ea\u201d, l\u00e0 m\u1ed9t m\u1ec7nh l\u1ec7nh, c\u00f2n \u201ch\u1ecd s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y Th\u1ea7y \u1edf \u0111\u00f3\u201d l\u00e0 m\u1ed9t l\u1eddi h\u1ee9a. V\u1eady b\u1ea3n v\u0103n c\u1ee7a ch\u00fang ta l\u00e0 s\u1ef1 ho\u00e0n t\u1ea5t m\u1ec7nh l\u1ec7nh \u1ea5y v\u00e0 s\u1ef1 th\u1ef1c hi\u1ec7n l\u1eddi h\u1ee9a \u1ea5y.<\/p>\n<p>\u201cNg\u1ecdn n\u00fai\u201d kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t n\u01a1i m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta h\u1eb3n l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh theo \u0111\u1ecba l\u00fd; \u0111\u00e2y l\u00e0 n\u01a1i ti\u00eau bi\u1ec3u cho m\u1ea1c kh\u1ea3i (5,1: \u201cB\u00e0i Gi\u1ea3ng tr\u00ean n\u00fai\u201d; 15,29: m\u1ea1c kh\u1ea3i c\u1ee7a \u0110\u1ea5ng c\u1ee9u th\u1ebf, \u0110\u1ea5ng nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng d\u00e2n Ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 M\u00f4s\u00ea x\u01b0a kia trong hoang \u0111\u1ecba; 28,16: \u201cng\u1ecdn n\u00fai\u201d xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea7n th\u1ee9 ba, \u0111\u1ec3 c\u0169ng n\u00eau b\u1eadt t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a m\u1ea1c kh\u1ea3i nh\u01b0 th\u1ebf).<\/p>\n<p>S\u1ef1 ki\u1ec7n c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 \u201cth\u1ea5y\u201d \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00edn \u0111\u00e1o gi\u1edbi thi\u1ec7u b\u1eb1ng m\u1ed9t v\u1ecb t\u00ednh t\u1eeb\u00a0 (participle), l\u1ec7 thu\u1ed9c \u0111\u1ed9ng t\u1eeb ch\u00ednh: \u201c<em>c\u00e1c \u00f4ng b\u00e1i l\u1ea1y<\/em>\u201d. Vi\u1ec7c \u201cth\u1ea5y \u0110\u1ee9c Gi\u00easu\u201d ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc \u0111\u1ebfn ng\u1eafn ng\u1ee7i \u1edf \u0111\u00e2y, kh\u00e1c v\u1edbi c\u00e1c b\u00e0i t\u01b0\u1eddng thu\u1eadt kh\u00e1c v\u1ec1 hi\u1ec7n ra, nh\u01b0ng n\u00f3 ch\u1eb3ng c\u00f2n gi\u00e1 tr\u1ecb g\u00ec khi n\u00f3i v\u1ec1 ni\u1ec1m tin Ph\u1ee5c Sinh. S\u1ef1 ki\u1ec7n quan tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi <em>Mt<\/em> l\u00e0 \u201c<em>c\u00e1c \u00f4ng b\u00e1i l\u1ea1y<\/em>\u201d (<em>prosekyn\u00easan<\/em>), \u0111\u00e2y l\u00e0 c\u00e1ch t\u00f4n k\u00ednh mang t\u00ednh t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 th\u1eadm ch\u00ed ph\u1ee5ng v\u1ee5. Th\u00e1i \u0111\u1ed9 n\u00e0y di\u1ec5n t\u1ea3 tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng g\u00ec s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eddi tuy\u00ean b\u1ed1 \u1edf c. 18b loan b\u00e1o v\u1ec1 quy\u1ec1n c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu. \u201cNh\u01b0ng c\u00f3 m\u1ea5y \u00f4ng l\u1ea1i ho\u00e0i nghi\u201d (c. 17). \u1ede \u0111\u00e2y, n\u1ed7i ng\u1edd v\u1ef1c \u0111\u00e3 x\u1ea3y \u0111\u1ebfn <em>idontes<\/em>, \u201ckhi th\u1ea5y Ng\u01b0\u1eddi\u201d nh\u01b0 l\u00e0 \u0110\u1ea5ng Ph\u1ee5c Sinh. Ch\u00fang ta ph\u1ea3i ng\u1ea1c nhi\u00ean khi th\u1ea5y ph\u00e1t sinh <em>n\u1ed7i ng\u1edd v\u1ef1c<\/em>, ngh\u0129a l\u00e0 m\u1ed9t t\u00ecnh tr\u1ea1ng ng\u1ea7n ng\u1ea1i, l\u01b0\u1ee1ng l\u1ef1, trong b\u1ed1i c\u1ea3nh l\u1ea1i qu\u00e1 \u0111\u1eadm \u0111\u1eb7c v\u00e0 ti\u00eau bi\u1ec3u n\u00e0y.\u00a0 Ph\u1ea3n \u1ee9ng n\u00e0y xu\u1ea5t hi\u1ec7n nhi\u1ec1u l\u1ea7n trong c\u00e1c b\u00e0i t\u01b0\u1eddng thu\u1eadt kh\u00e1c v\u1ec1 hi\u1ec7n ra. N\u1ed7i ho\u00e0i nghi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eafng v\u01b0\u1ee3t m\u1ed7i l\u1ea7n m\u1ed9t c\u00e1ch: \u0110\u1ea5ng Ph\u1ee5c Sinh xin c\u00e1c \u00f4ng cho \u0103n (<em>Lc<\/em> 24,41tt); \u0110\u1ee9c Gi\u00easu hi\u1ec7n ra m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa v\u1edbi c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 l\u00fac \u0111\u1ea7u kh\u00f4ng tin (<em>Mc<\/em> 16,14tt); T\u00f4ma c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ea1m t\u1edbi c\u00e1c v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (<em>Ga<\/em> 20,24-29). Ta kh\u00f4ng th\u1ea5y c\u00f3 g\u00ec t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 \u1edf \u0111\u00e2y c\u1ea3. C\u00f3 l\u1ebd s\u1ef1 ho\u00e0i nghi n\u00e0y li\u00ean h\u1ec7 \u0111\u1ebfn m\u1ed9t th\u1eddi \u0111\u1ea1i mu\u1ed9n m\u00e0ng h\u01a1n: c\u1ed9ng \u0111o\u00e0n h\u00f4m nay kh\u00f4ng c\u00f2n th\u1ea5y \u0110\u1ee9c Gi\u00easu b\u1eb1ng m\u1eaft th\u1ecbt n\u1eefa, h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 r\u01a1i v\u00e0o ho\u00e0i nghi; h\u1ecd ph\u1ea3i th\u1eafng v\u01b0\u1ee3t kh\u00f3 kh\u0103n n\u00e0y nh\u1edd d\u1ef1a v\u00e0o l\u1eddi c\u1ee7a \u0110\u1ea5ng Ph\u1ee5c Sinh. C\u00e1c l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Kit\u00f4 Ph\u1ee5c Sinh v\u00e0 s\u1ef1 v\u00e2ng ph\u1ee5c c\u1ee7a c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 v\u1edbi l\u1eddi Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 c\u00e1ch th\u1ebf duy nh\u1ea5t gi\u00fap v\u01b0\u1ee3t qua n\u1ed7i ho\u00e0i nghi.<\/p>\n<p><em>* C\u00e1c l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (18-20)<\/em><\/p>\n<p>\u0110\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ee9c tin xen l\u1eabn ho\u00e0i nghi c\u1ee7a c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7, l\u1eddi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu n\u00f3i cung c\u1ea5p c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi. \u0110\u1ea5ng Ph\u1ee5c Sinh kh\u00f4ng tr\u00e1ch c\u00e1c \u00f4ng v\u1ec1 s\u1ef1 b\u1ea5t trung ho\u1eb7c v\u1ec1 n\u1ed7i ho\u00e0i nghi; th\u1eadm ch\u00ed Ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng kh\u00f4ng xua tan n\u1ed7i ho\u00e0i nghi b\u1eb1ng m\u1ed9t c\u1eed ch\u1ec9 ho\u1eb7c m\u1ed9t ch\u1ee9ng t\u1eeb b\u1ed5 sung. <em>Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn g\u1ea7n c\u00e1c \u00f4ng v\u00e0 n\u00f3i<\/em>. Ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb xa \u0111\u1ebfn v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 Ng\u01b0\u1eddi, v\u00e2ng ph\u1ee5c Ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 \u0111ang cung k\u00ednh b\u00e1i l\u1ea1y Ng\u01b0\u1eddi. Ch\u1ec9 m\u00ecnh Ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 v\u01b0\u1ee3t qua kho\u1ea3ng c\u00e1ch b\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111i \u0111\u1ebfn v\u1edbi c\u00e1c \u00f4ng. <em>Proserchomai<\/em> l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ed9ng t\u1eeb \u0111\u01b0\u1ee3c <em>Mt<\/em> \u01b0a chu\u1ed9ng (<em>Mt<\/em> 52x; <em>Mc<\/em> 5x; <em>Lc<\/em> 10x; <em>Ga<\/em> 1x), nh\u01b0ng ch\u1ec9 c\u00f3 hai l\u1ea7n \u00f4ng di\u1ec5n t\u1ea3 m\u1ed9t h\u00e0nh vi ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (\u1edf \u0111\u00e2y v\u00e0 \u1edf 17,6-7: hai \u0111o\u1ea1n ri\u00eang c\u1ee7a <em>Mt<\/em>): trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p n\u00e0y, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u1ebfn g\u1ea7n l\u00e0 \u0111\u1ec3 n\u00e2ng \u0111\u1ee1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111ang ho\u00e0i nghi ho\u1eb7c \u0111ang s\u1ee3.<\/p>\n<p>V\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t<em> l\u1eddi n\u00f3i<\/em>, v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 <em>nghe<\/em> ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u1ea5y. Ch\u00ednh l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu t\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 tr\u1ea5n an di\u1ec5n t\u1ea3 ra b\u1eb1ng h\u00e0nh vi \u0111\u1ebfn g\u1ea7n: Ng\u01b0\u1eddi t\u1ef1 t\u1ecf m\u00ecnh ra trong l\u1eddi Ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i nh\u01b0 l\u00e0 \u0110\u1ea5ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t \u0111\u1ec3 trong quy\u1ec1n b\u00ednh v\u00e0 n\u00f3i v\u1edbi uy quy\u1ec1n. Trong t\u01b0 c\u00e1ch \u0111\u00f3, Ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n di\u1ec7n trong th\u1eddi gian c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi, trong Gi\u00e1o H\u1ed9i cho \u0111\u1ebfn t\u1eadn th\u1ebf.<\/p>\n<p><em>Th\u1ea7y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c trao to\u00e0n quy\u1ec1n tr\u00ean tr\u1eddi d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t<\/em> (18b). \u0110\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t \u1edf \u0111\u1ea7u b\u00e0i di\u1ec5n t\u1eeb, m\u1ea1c kh\u1ea3i n\u00e0y \u0111\u1ee1 n\u00e2ng c\u00e1c kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh ti\u1ebfp sau: l\u1ec7nh truy\u1ec1n v\u00e0 l\u1eddi h\u1ee9a. \u0110\u1ee9c Gi\u00easu kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh quan h\u1ec7 c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi Thi\u00ean Ch\u00faa v\u00e0 v\u1ecb tr\u00ed hi\u1ec7n nay c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi: ch\u00ednh Thi\u00ean Ch\u00faa, Cha c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (so s\u00e1nh v\u1edbi 9,6.8; 11,27 v\u00e0 \u0110n 7,14), \u0111\u00e3 ban cho Ng\u01b0\u1eddi t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c quy\u1ec1n h\u00e0nh tr\u00ean tr\u1eddi d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t.<\/p>\n<p>Theo l\u1eddi rao gi\u1ea3ng ti\u00ean kh\u1edfi (<em>k\u00earygma<\/em>) c\u1ee7a c\u00e1c t\u00f4ng \u0111\u1ed3, do Ph\u1ee5c Sinh, Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t l\u00e0m \u0110\u1ee9c Ch\u00faa (<em>Kyrios<\/em>) tr\u00ean v\u0169 tr\u1ee5 v\u00e0 l\u00e0m Th\u1ea9m ph\u00e1n v\u00e0o l\u00fac t\u1eadn th\u1ebf. Trong th\u1ef1c t\u1ebf, b\u1ea3n v\u0103n kh\u00f4ng n\u00f3i cho bi\u1ebft l\u00e0 Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u00faa Cha \u0111\u1eb7t \u0111\u1ec3 nh\u01b0 th\u1ebf khi n\u00e0o, nh\u01b0ng nh\u1ea5n m\u1ea1nh r\u1eb1ng quy\u1ec1n l\u1ef1c t\u1ed1i th\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y c\u1ee7a \u0110\u1ea5ng Ph\u1ee5c Sinh l\u00e0 v\u00f4 bi\u00ean (<em>pasa<\/em>) t\u1ef1 n\u00f3 trong s\u1ef1 vi\u00ean m\u00e3n v\u00e0 trong c\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed9 c\u1ee7a n\u00f3: trong kh\u00f4ng gian, \u0110\u1ea5ng Ph\u1ee5c Sinh hi\u1ec3n tr\u1ecb tr\u00ean v\u0169 ho\u00e0n (tr\u1eddi v\u00e0 \u0111\u1ea5t), nh\u01b0 trong C\u1ef1u \u01af\u1edbc, Thi\u00ean Ch\u00faa \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00ecn nh\u1eadn l\u00e0 Ch\u00faa t\u1ec3 tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, ngh\u0129a l\u00e0 \u0110\u1ea5ng T\u1ea1o h\u00f3a v\u00e0 B\u1ea3o to\u00e0n t\u1ea5t c\u1ea3 v\u0169 tr\u1ee5; v\u00e0 trong th\u1eddi gian, Ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec3n tr\u1ecb\u00a0 b\u00e2y gi\u1edd v\u00e0 cho \u0111\u1ebfn t\u1eadn th\u1ebf.<\/p>\n<p>B\u00e2y gi\u1edd, trong t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 \u0110\u1ea5ng \u0111\u1ea1i di\u1ec7n to\u00e0n quy\u1ec1n c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu l\u00e0 \u0110\u1ea5ng m\u1ea1c kh\u1ea3i c\u00e1nh chung cho bi\u1ebft \u00fd mu\u1ed1n c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa v\u00e0 l\u00e0 \u0110\u1ea5ng th\u1ef1c hi\u1ec7n d\u1ef1 ph\u00f3ng c\u1ee9u \u0111\u1ed9 c\u1ee7a Ng\u00e0i. C\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 c\u00f3 th\u1ec3 ho\u00e0n to\u00e0n ch\u1eafc ch\u1eafn r\u1eb1ng h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c ban cho quy\u1ec1n n\u00e0y.<\/p>\n<p>T\u1eeb <em>oun<\/em>, \u201cv\u1eady\u201d, g\u1ee3i \u00fd l\u00e0 l\u1ec7nh truy\u1ec1n n\u00e0y l\u00e0 h\u1eadu qu\u1ea3 c\u1ee7a tuy\u00ean b\u1ed1 v\u1ec1 quy\u1ec1n v\u0169 ho\u00e0n c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, l\u00e0 s\u1ee9 m\u1ea1ng c\u1ee7a Nh\u00f3m M\u01b0\u1eddi M\u1ed9t ph\u00e1t xu\u1ea5t t\u1eeb quy\u1ec1n b\u00ednh c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Kit\u00f4. Tuy nhi\u00ean, l\u1ec7nh truy\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c ban cho to\u00e0n nh\u00f3m, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y r\u1eb1ng b\u1ed5n ph\u1eadn truy\u1ec1n gi\u00e1o l\u00e0 m\u1ed9t nhi\u1ec7m v\u1ee5 c\u1ee7a to\u00e0n th\u1ec3 c\u1ed9ng \u0111o\u00e0n ch\u1ee9 kh\u00f4ng c\u1ee7a m\u1ed9t v\u00e0i c\u00e1 nh\u00e2n. Uy quy\u1ec1n (c. 18) v\u00e0 s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (c. 20) s\u1ebd cho c\u00e1c \u00f4ng \u0111\u1ee7 t\u01b0 c\u00e1ch v\u00e0 uy t\u00edn m\u00e0 chu to\u00e0n b\u1ed5n ph\u1eadn n\u00e0y.<\/p>\n<p>Khi \u0111i rao gi\u1ea3ng, c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 kh\u00f4ng ch\u1ec9 tr\u00ecnh b\u00e0y, ch\u1ec9 c\u1ed1ng hi\u1ebfn s\u1ee9 \u0111i\u1ec7p, loan b\u00e1o Tin M\u1eebng (<em>keryssein<\/em>), nh\u01b0ng l\u00e0 ki\u1ebfn t\u1ea1o m\u1ed9t<em> <\/em>c\u1ed9ng \u0111o\u00e0n c\u00f3 quan h\u1ec7 ch\u1eb7t ch\u1ebd v\u00e0 ri\u00eang t\u01b0. T\u01b0\u01a1ng quan c\u1ee7a c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 v\u1edbi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu l\u00e0 ki\u1ec3u m\u1eabu cho s\u1ef1 hi\u1ec7p th\u00f4ng v\u1edbi Ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 m\u1ecdi d\u00e2n t\u1ed9c \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a d\u1eabn t\u1edbi. K\u1ec3 t\u1eeb nay, ki\u1ec3u m\u1eabu n\u00e0y l\u00e0 chu\u1ea9n m\u1ef1c cho m\u1ecdi ki-t\u00f4 h\u1eefu: \u201cm\u00f4n \u0111\u1ec7\u201d c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i l\u00e0 \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a ng\u1eafn nh\u1ea5t c\u1ee7a ki-t\u00f4 h\u1eefu. \u0110\u01b0\u1ee3c giao s\u1ee9 m\u1ea1ng \u201cl\u00e0m ra c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7\u201d, Nh\u00f3m M\u01b0\u1eddi M\u1ed9t \u0111ang hi\u1ec7n di\u1ec7n \u1edf \u0111\u00e2y s\u1ebd c\u00f3 th\u1ec3 r\u00fat ra t\u1eeb \u0111\u00f3 bi\u1ebft bao h\u1ec7 lu\u1eadn: m\u1ed9t \u0111\u00e0ng, kinh nghi\u1ec7m s\u1ed1ng v\u1edbi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu ph\u1ea3i lu\u00f4n lu\u00f4n l\u00e0 \u0111i\u1ec3m qui chi\u1ebfu cho h\u1ecd trong ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng; \u0111\u00e0ng kh\u00e1c, t\u01b0 c\u00e1ch m\u00f4n \u0111\u1ec7 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u1ee7a ri\u00eang thu\u1ed9c v\u1ec1 nh\u1eefng b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng h\u00e0nh l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu tr\u1ea7n th\u1ebf, tr\u00e1i l\u1ea1i \u0111\u00e2y l\u00e0 t\u01b0 c\u00e1ch m\u00e0 k\u1ec3 t\u1eeb nay m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eddi g\u1ecdi \u0111i v\u00e0o. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eddi g\u1ecdi tr\u1edf th\u00e0nh\u201dm\u00f4n \u0111\u1ec7 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu\u201d, v\u1ecb Th\u1ea7y duy nh\u1ea5t (x. 23,8.10).<\/p>\n<p>Chi\u1ec1u h\u01b0\u1edbng ph\u1ed5 qu\u00e1t \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1o tr\u01b0\u1edbc trong l\u1eddi nh\u1eafc \u0111\u1ebfn Abraham (1,1), trong truy\u1ec7n c\u00e1c \u0111\u1ea1o s\u0129 (2,1-12), v\u1ecb s\u0129 quan Caph\u00e1cnaum (8,5-13), b\u00e0 Canaan (15,21-28), vi\u00ean s\u0129 quan canh gi\u1eef \u0110\u1ee9c Gi\u00easu tr\u00ean \u0111\u1ed3i S\u1ecd (27,54). \u0110i \u0111\u1ebfn v\u1edbi c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c \u0111\u00e3 l\u00e0 ch\u1ecdn l\u1ef1a c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, cho d\u00f9 trong di\u1ec5n t\u1eeb truy\u1ec1n gi\u00e1o (ch. 10), Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 truy\u1ec1n c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 l\u00e0 ch\u1ec9 \u0111i \u0111\u1ebfn v\u1edbi c\u00e1c chi\u00ean l\u1ea1c Israel th\u00f4i. T\u00ednh ph\u1ed5 qu\u00e1t truy\u1ec1n gi\u00e1o n\u00e0y c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1o tr\u01b0\u1edbc \u1edf 24,4 v\u00e0 26,13, v\u00e0 b\u00e2y gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh nh\u01b0 l\u00e0 \u00fd mu\u1ed1n ch\u00ednh x\u00e1c c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu. \u0110i\u1ec1u b\u1ecb c\u1ea5m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u1edf 10,5 (<em>anh em \u0111\u1eebng \u0111i t\u1edbi v\u00f9ng c\u00e1c d\u00e2n ngo\u1ea1i<\/em>) b\u00e2y gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c khuy\u1ebfn c\u00e1o thi h\u00e0nh (<em>h\u00e3y l\u00e0m cho mu\u00f4n d\u00e2n tr\u1edf th\u00e0nh m\u00f4n \u0111\u1ec7<\/em>): nh\u01b0 \u0111\u1ea1i \u0111a s\u1ed1 c\u00e1c l\u1ea7n xu\u1ea5t hi\u1ec7n, t\u1eeb <em>ethn\u00e7<\/em> trong <em>Mt<\/em> c\u00f3 ngh\u0129a ch\u1eef l\u00e0 D\u00e2n ngo\u1ea1i, l\u1ec7nh n\u00e0y ch\u1ec9 li\u00ean h\u1ec7 \u0111\u1ebfn D\u00e2n ngo\u1ea1i. Nh\u01b0ng n\u1ebfu Israel kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ee9 m\u1ea1ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 Israel b\u1ecb lo\u1ea1i ra kh\u1ecfi ch\u00e2n tr\u1eddi Ph\u1ee5c Sinh. R\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 v\u00e0o th\u1eddi c\u1ee7a c\u1ed9ng \u0111o\u00e0n <em>Mt<\/em>, \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 \u0111o\u1ea1n tuy\u1ec7t gi\u1eefa Gi\u00e1o H\u1ed9i v\u00e0 H\u1ed9i \u0111\u01b0\u1eddng; nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi Do-th\u00e1i ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ef1c t\u1ea1i c\u1ee7a c\u1ed9ng \u0111o\u00e0n <em>Mt<\/em>. N\u1ebfu Israel b\u1ecb k\u1ebft \u00e1n, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi Do-th\u00e1i v\u1eabn c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ebfn v\u1edbi c\u1ed9ng \u0111o\u00e0n c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7. S\u1ebd xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u1ed9t<em> <\/em>c\u1ed9ng \u0111o\u00e0n ph\u1ed5 qu\u00e1t trong \u0111\u00f3 m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 m\u1ed9t quan h\u1ec7 tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u00e0 th\u00e2n t\u00ecnh v\u1eeba v\u1edbi \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u1eeba v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c. Ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 ti\u1ebfp n\u1ed1i ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (4,23; 9,35; 11,1).<\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 l\u00e0m cho mu\u00f4n d\u00e2n th\u00e0nh m\u00f4n \u0111\u1ec7, hai vi\u1ec7c c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 ph\u1ea3i l\u00e0m l\u00e0 \u201cl\u00e0m ph\u00e9p r\u1eeda\u201d nh\u00e2n danh Thi\u00ean Ch\u00faa Ba Ng\u00f4i v\u00e0 \u201cgi\u1ea3ng d\u1ea1y\u201d. C\u0103n t\u00ednh m\u1edbi c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa l\u00e0 c\u0103n t\u00ednh Cha, Con v\u00e0 Th\u00e1nh Th\u1ea7n, m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi m\u00f4n \u0111\u1ec7 b\u1eaft \u0111\u1ea7u quan h\u1ec7 v\u1edbi qua b\u00ed t\u00edch th\u00e1nh t\u1ea9y. L\u1ec7nh truy\u1ec1n <em>gi\u1ea3ng d\u1ea1y<\/em> \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t v\u00e0o cu\u1ed1i Tin M\u1eebng, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 v\u00ec <em>Mt<\/em> coi nhi\u1ec7m v\u1ee5 gi\u1ea3ng d\u1ea1y nh\u01b0 l\u00e0 nhi\u1ec7m v\u1ee5 cao nh\u1ea5t trong H\u1ed9i Th\u00e1nh. Nh\u00f3m M\u01b0\u1eddi M\u1ed9t kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p m\u1edf tr\u01b0\u1eddng, nh\u01b0ng ti\u1ebfp t\u1ee5c h\u1ecdc \u1edf \u201ctr\u01b0\u1eddng\u201d \u0110\u1ee9c Gi\u00easu: c\u00e1c \u00f4ng ph\u1ea3i gi\u1ea3ng d\u1ea1y, nh\u01b0 ch\u00ednh \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 gi\u1ea3ng d\u1ea1y. Cho d\u00f9 c\u00e1c \u00f4ng \u0111\u00e3 nh\u1eadn l\u00e3nh b\u1ed5n ph\u1eadn gi\u1ea3ng d\u1ea1y, c\u00e1c \u00f4ng s\u1ebd ph\u1ea3i m\u00e3i m\u00e3i duy tr\u00ec ch\u00e2n t\u00ednh m\u00f4n \u0111\u1ec7, b\u1eb1ng c\u00e1ch nh\u00ecn nh\u1eadn v\u00e0 ch\u1ea5p nh\u1eadn uy quy\u1ec1n c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, b\u1eb1ng c\u00e1ch b\u00e2y gi\u1edd tin v\u00e0o \u0110\u1ee9c Gi\u00easu nh\u01b0 tin v\u00e0o ch\u00ednh Thi\u00ean Ch\u00faa.<\/p>\n<p>\u0110\u1ec1 t\u00e0i gi\u1ea3ng d\u1ea1y \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1eb5n: c\u00e1c l\u1ec7nh truy\u1ec1n c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu. <em>TM<\/em> <em>Mt<\/em> ch\u1ee9a bi\u1ebft bao l\u1eddi gi\u1ea3ng d\u1ea1y c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (trong n\u0103m di\u1ec5n t\u1eeb), nh\u01b0ng nh\u1ea5t l\u00e0 gi\u00e1o hu\u1ea5n c\u1ee7a B\u00e0i gi\u1ea3ng tr\u00ean n\u00fai \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e9t \u0111\u1ebfn. Trong l\u1ec7nh truy\u1ec1n gi\u00e1o, \u0110\u1ea5ng Ph\u1ee5c Sinh \u0111\u00e3 n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 l\u00e0 \u201cd\u1ea1y b\u1ea3o h\u1ecd m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u Th\u1ea7y \u0111\u00e3 truy\u1ec1n cho anh em\u201d (c. 20). C\u00e2u n\u00e0y ch\u1eafc ch\u1eafn qui v\u1ec1 t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi l\u1eddi nh\u1eafn nh\u1ee7, t\u1ea5t c\u1ea3 gi\u00e1o hu\u1ea5n c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu trong <em>TM<\/em> <em>Mt<\/em>, nh\u01b0ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t qui v\u1ec1 c\u00e1c l\u1eddi nh\u1eafn nh\u1ee7 trong B\u00e0i Gi\u1ea3ng tr\u00ean n\u00fai b\u1edfi v\u00ec B\u00e0i Gi\u1ea3ng n\u00e0y ch\u1ee9a ph\u1ea7n l\u1edbn nh\u1eefng g\u00ec \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 d\u1ea1y c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 v\u00e0 c\u00f3 m\u1ed9t gi\u1ecdng th\u00f4i th\u00fac ng\u01b0\u1eddi ta th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00e1c l\u1eddi nh\u1eafn nh\u1ee7 n\u00e0y (x. 7,13-27).<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, \u0110\u1ea5ng n\u00f3i \u0111\u00e2y kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 v\u1ecb Th\u1ea7y tr\u1ea7n th\u1ebf n\u1eefa, nh\u01b0ng l\u00e0 \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Ph\u1ee5c Sinh, \u201c\u0110\u1ea5ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ban cho to\u00e0n quy\u1ec1n tr\u00ean tr\u1eddi d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t\u201d. B\u00e2y gi\u1edd, v\u1edbi uy quy\u1ec1n c\u1ee7a \u0110\u1ea5ng l\u00e0 \u201cThi\u00ean-Ch\u00faa-\u1edf-c\u00f9ng-ch\u00fang-ta\u201d trong m\u1ee9c vi\u00ean m\u00e3n c\u1ee7a s\u1ef1 Ph\u1ee5c Sinh, \u0110\u1ee9c-Gi\u00easu-\u0111ang-s\u1ed1ng l\u1ea5y l\u1ea1i gi\u00e1o hu\u1ea5n c\u1ee7a B\u00e0i Gi\u1ea3ng tr\u00ean n\u00fai v\u00e0 nh\u1eafc l\u1ea1i cho c\u00e1c th\u1ebf h\u1ec7 t\u01b0\u01a1ng lai.<\/p>\n<p>M\u1ee5c ti\u00eau kh\u00f4ng c\u00f2n ph\u1ea3i l\u00e0 chu to\u00e0n L\u1ec1 Lu\u1eadt ho\u1eb7c c\u00e1c Ng\u00f4n s\u1ee9, nh\u01b0ng tu\u00e2n gi\u1eef\u00a0 \u201ct\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec Th\u1ea7y \u0111\u00e3 truy\u1ec1n cho anh em\u201d. Nh\u01b0 th\u1ebf, ch\u00ednh \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u1eb7t m\u00ecnh v\u00e0o v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a \u201cL\u1ec1 Lu\u1eadt ho\u1eb7c c\u00e1c Ng\u00f4n s\u1ee9\u201d (x. ngay \u1edf 5,21-48 v\u1edbi c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ee9c \u201cAnh em \u0111\u00e3 nghe [Lu\u1eadt] d\u1ea1y ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a \/ C\u00f2n Th\u1ea7y, Th\u1ea7y b\u1ea3o cho anh em bi\u1ebft\u201d), Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 \u0110\u1ea5ng l\u1eadp ph\u00e1p t\u1ed1i cao, di\u1ec5n t\u1ea3 tr\u1ecdn v\u1eb9n \u00fd mu\u1ed1n c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa. Th\u00e1i \u0111\u1ed9 n\u00e0y khi \u0111\u00f3 v\u00e0 l\u1ec7nh truy\u1ec1n hi\u1ec7n nay g\u1eedi tr\u1edf l\u1ea1i v\u1edbi c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ee9c kh\u00e1c nhau c\u1ee7a C\u1ef1u \u01af\u1edbc trong \u0111\u00f3 ch\u00ednh Yhwh truy\u1ec1n l\u1ec7nh cho d\u00e2n Ng\u00e0i l\u00e0 tu\u00e2n gi\u1eef \u0111i\u1ec1u r\u0103n c\u1ee7a Ng\u00e0i (x. <em>2 Sb<\/em> 33,8; <em>Xh<\/em> 34,32; <em>\u0110nl<\/em> 4,2; 12,14). B\u00e2y gi\u1edd \u0110\u1ee9c Gi\u00easu thay th\u1ebf Yhwh khi kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh \u00fd mu\u1ed1n c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi. V\u00e0 ch\u1eafc ch\u1eafn \u00fd mu\u1ed1n th\u1ea7n linh n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadp trung n\u01a1i \u0111i\u1ec1u r\u0103n y\u00eau th\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec9nh cao v\u00e0 s\u1ef1 ho\u00e0n t\u1ea5t c\u1ee7a Kinh Th\u00e1nh (\u201cL\u1ec1 Lu\u1eadt ho\u1eb7c c\u00e1c Ng\u00f4n s\u1ee9\u201d: x. 22,40).<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, h\u1eb3n l\u00e0 ta c\u00f3 th\u1ec3 n\u1edbi r\u1ed9ng \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a \u201ct\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec Th\u1ea7y \u0111\u00e3 truy\u1ec1n cho anh em\u201d cho c\u1ea3 b\u1ed1n b\u00e0i di\u1ec5n t\u1eeb kh\u00e1c, b\u1edfi v\u00ec t\u00e1c gi\u1ea3 \u0111\u00e3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng ch\u00fang c\u0169ng l\u00e0 nh\u1eefng \u201cch\u1ec9 th\u1ecb\/d\u1ee5 ng\u00f4n\/nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u\u201d c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (x. c\u00f4ng th\u1ee9c k\u1ebft lu\u1eadn m\u1ed7i b\u00e0i di\u1ec5n t\u1eeb: 11,1; 13,53; 19,1; 26,1; x. 7,28-29). V\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 c\u00e1c gi\u00e1o hu\u1ea5n c\u1ee7a Th\u1ea7y v\u1ec1 c\u00e1c \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n v\u00e0 b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a \u0111\u1eddi s\u1ed1ng \u0111\u00edch th\u1ef1c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi m\u00f4n \u0111\u1ec7 v\u00e0 v\u1ec1 n\u1ebbo \u0111\u01b0\u1eddng th\u00e1nh \u00fd ch\u00e2n th\u1ef1c c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa, \u201cn\u1ebbo \u0111\u01b0\u1eddng c\u00f4ng ch\u00ednh\u201d (21,32).<\/p>\n<p>Khi n\u00f3i <em>\u201ct\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec Th\u1ea7y \u0111\u00e3 truy\u1ec1n cho anh em\u201d<\/em>, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu x\u00e1c \u0111\u1ecbnh gi\u00e1o hu\u1ea5n c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 nh\u01b0 m\u1ed9t l\u1ec7nh truy\u1ec1n, nh\u01b0 m\u1ed9t \u0111\u00f2i h\u1ecfi c\u1ea5p b\u00e1ch (trong m\u1ed9t ng\u1eef c\u1ea3nh t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1, <em>Mc<\/em> n\u00f3i \u0111\u1ebfn \u201ctin m\u1eebng\u201d: 13,10; 14,9; <em>Lc<\/em> th\u00ec n\u00f3i \u0111\u1ebfn \u201cho\u00e1n c\u1ea3i v\u00e0 tha th\u1ee9 t\u1ed9i l\u1ed7i\u201d: 24,47). \u0110\u1ea5ng Ph\u1ee5c Sinh bi\u1ebfn l\u1eddi c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu tr\u1ea7n th\u1ebf th\u00e0nh chu\u1ea9n m\u1ef1c cho H\u1ed9i Th\u00e1nh m\u1ecdi th\u1eddi v\u00e0 \u201ccho \u0111\u1ebfn t\u1eadn th\u1ebf\u201d. S\u1ee9 \u0111i\u1ec7p c\u1ee7a \u0110\u1ea5ng Ph\u1ee5c Sinh \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t v\u1edbi s\u1ee9 \u0111i\u1ec7p c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu tr\u1ea7n th\u1ebf.<\/p>\n<p><em>Th\u1ea7y \u1edf c\u00f9ng anh em m\u1ecdi ng\u00e0y cho \u0111\u1ebfn t\u1eadn th\u1ebf<\/em> (20b). <em>Eg\u00f4 meth\u2019 hym\u00f4n eimi<\/em>. Gi\u1edbi t\u1eeb <em>meta <\/em>+ thu\u1ed9c c\u00e1ch c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cv\u1edbi\u201d nh\u1eb1m di\u1ec5n t\u1ea3 s\u1ef1 hi\u1ec7p th\u00f4ng, s\u1ef1 hi\u1ec7p nh\u1ea5t (c\u01a1 b\u1ea3n l\u00e0 ri\u00eang t\u01b0 c\u00e1 nh\u00e2n), s\u1ef1 c\u1ed9ng t\u00e1c, khi \u0111\u00f3 l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng quan c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c: \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t 28,20 \u0111\u00e1p l\u1ea1i kh\u1edfi \u0111\u1ea7u Tin M\u1eebng, khi m\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1edbi thi\u1ec7u l\u00fac ch\u00e0o \u0111\u1eddi nh\u01b0 l\u00e0 \u0110\u1ea5ng m\u00e0 \u201cng\u01b0\u1eddi ta s\u1ebd g\u1ecdi t\u00ean l\u00e0 Emmanuel, ngh\u0129a l\u00e0 <em>Thi\u00ean-Ch\u00faa-\u1edf-c\u00f9ng-ch\u00fang-ta<\/em>\u201d (1,23). \u1ede \u0111\u00e2y ch\u00fang ta c\u00f3 m\u1ed9t th\u1ec3 \u0111\u00f3ng khung r\u1ea5t l\u1edbn bung m\u1edf ra chi\u1ec1u k\u00edch v\u0169 ho\u00e0n c\u1ee7a b\u1ea3n th\u00e2n \u0110\u1ee9c Gi\u00easu tr\u00ean to\u00e0n th\u1ec3 l\u1ecbch s\u1eed nh\u00e2n lo\u1ea1i, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi v\u1eabn n\u00eau b\u1eadt s\u1ef1 b\u00e1m r\u1ec5 c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n x\u00e1c th\u1ecbt trong th\u1eddi gian v\u00e0 kh\u00f4ng gian. Th\u1ef1c t\u1ea1i <em>Emmanuel <\/em>n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n t\u1ea3 xuy\u00ean qua to\u00e0n th\u1ec3 Tin M\u1eebng: V\u00e0o l\u00fac ch\u00e0o \u0111\u1eddi c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu (1,23); trong\u00a0 khi ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng, Ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n di\u1ec7n gi\u1eefa nh\u00f3m m\u00f4n \u0111\u1ec7 (9,15; 26,18.20.36.38.40; x. \u201c\u0110\u1ee9c Gi\u00easu d\u1eb9p y\u00ean bi\u1ec3n \u0111\u1ed9ng\u201d, 8,23-27; <em>eg\u00f4 eimi<\/em>, 14,27); nh\u1eefng l\u1ea7n Ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi t\u1ed9i l\u1ed7i (9,11) v\u00e0 qua c\u00e1i ch\u1ebft ban \u01a1n c\u1ee9u chu\u1ed9c (26,28; x. 1,21; 17,17 so v\u1edbi <em>Mc<\/em> 9,19). <em>Mt<\/em> 28,20 h\u1eb3n l\u00e0 c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi chung cu\u1ed9c cho c\u00e2u h\u1ecfi \u1ea5y. B\u00e2y gi\u1edd Ng\u01b0\u1eddi h\u1ee9a \u1edf v\u1edbi h\u1ecd m\u00e3i m\u00e3i.<\/p>\n<p>Trong <em>C\u1ef1u \u01af\u1edbc<\/em>, b\u1eb1ng nh\u1eefng thu\u1eadt ng\u1eef t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 <em>Ta s\u1ebd \u1edf v\u1edbi c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i m\u00e3i m\u00e3i<\/em>, Yhwh th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea3m b\u1ea3o v\u1edbi m\u1ed9t t\u00edn h\u1eefu, m\u1ed9t ng\u00f4n s\u1ee9, m\u1ed9t th\u1ee7 l\u00e3nh, to\u00e0n d\u00e2n, nh\u1ea5t l\u00e0 trong b\u1ed1i c\u1ea3nh m\u1ed9t cu\u1ed9c sai ph\u00e1i, l\u00e0 Ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd hi\u1ec7n di\u1ec7n, ngh\u0129a l\u00e0 gi\u00fap \u0111\u1ee1 t\u1eadn t\u00ecnh, v\u1edbi l\u00f2ng t\u1eeb bi th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t, \u0111\u1ec3 c\u1ee9u \u0111\u1ed9.\u00a0 \u0110\u1ea5ng <em>Kyrios<\/em> ban cho c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 c\u0169ng m\u1ed9t \u0111\u1ea3m b\u1ea3o nh\u01b0 Yhwh \u0111\u00e3 ban cho d\u00e2n Ng\u00e0i trong <em>C\u1ef1u \u01af\u1edbc<\/em>. Ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ebf ch\u1ed7 cho c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7, nh\u01b0ng s\u1ebd hi\u1ec7n di\u1ec7n v\u1edbi h\u1ecd \u0111\u1ec3 n\u00e2ng \u0111\u1ee1 h\u1ecd b\u1eb1ng s\u1ee9c m\u1ea1nh, kh\u00f4ng do c\u00e1c \u0111\u1ee9c t\u00ednh hay c\u00e1c th\u00e0nh t\u00edch c\u1ee7a c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7, nh\u01b0ng do s\u1ef1 trung t\u00edn h\u1eefu hi\u1ec7u c\u1ee7a \u0110\u1ea5ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a c\u00e1c l\u1eddi h\u1ee9a trong Kinh Th\u00e1nh \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 ho\u00e0n t\u1ea5t. Khi n\u00f3i \u201ct\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ng\u00e0y\u201d, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh Ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd \u1edf th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c v\u00e0 tr\u1ecdn v\u1eb9n v\u1edbi c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7, v\u00e0 nh\u1eafm \u0111\u1ebfn t\u1eadn th\u1ebf, \u201cl\u00fac k\u1ebft th\u00fac th\u1eddi gian c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y\u201d.<\/p>\n<p><em>+ K\u1ebft lu\u1eadn<\/em><\/p>\n<p>Tr\u00ean n\u00fai Galil\u00ea (28,16; x. 5,1), \u0110\u1ee9c Gi\u00easu Ph\u1ee5c Sinh, \u0111\u1ea1i di\u1ec7n to\u00e0n quy\u1ec1n c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa, t\u1ecf m\u00ecnh ra nh\u01b0 l\u00e0 \u0110\u1ea5ng m\u1ea1c kh\u1ea3i t\u1ed1i h\u1eadu c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa v\u00e0 \u0110\u1ea5ng l\u1eadp ph\u00e1p v\u0129nh vi\u1ec5n, nay c\u1eed c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 \u0111i \u0111\u1ebfn v\u1edbi m\u1ecdi d\u00e2n t\u1ed9c. Trong C\u1ef1u \u01af\u1edbc, n\u00fai Sinai xu\u1ea5t hi\u1ec7n ra nh\u01b0 l\u00e0 qu\u1ea3 n\u00fai c\u1ee7a m\u1ea1c kh\u1ea3i v\u00e0 c\u1ee7a Giao \u01b0\u1edbc, tr\u00ean \u0111\u00f3 Thi\u00ean Ch\u00faa t\u1ef1 t\u1ecf m\u00ecnh ra v\u00e0 th\u00f4ng ban c\u00e1c \u0111i\u1ec1u r\u0103n c\u1ee7a Ng\u00e0i (<em>Xh<\/em> 19,1\u201324,11). T\u1eeb Sinai, d\u00e2n Israel b\u1eaft \u0111\u1ea7u cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh ti\u1ebfn v\u1ec1 \u0110\u1ea5t h\u1ee9a; tr\u00ean n\u00fai Galil\u00ea, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00edch th\u00e2n, trong t\u01b0 c\u00e1ch \u0110\u1ea5ng Ph\u1ee5c Sinh, t\u1ee9c \u0111\u00e3 \u0111i v\u00e0o trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng Thi\u00ean Ch\u00faa, cho th\u1ea5y \u0111\u00e2u l\u00e0 m\u1ee5c ti\u00eau c\u1ee7a m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi trong \u201ct\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c\u201d.<\/p>\n<p>C\u00e1c l\u1eddi k\u1ebft th\u00fac c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gi\u00easu \u0111\u00e3 \u0111\u00f3n nh\u1eadn l\u1ea5y c\u00e1c n\u1ed9i dung ch\u00ednh c\u1ee7a <em>TM Mt <\/em>v\u1ec1 s\u1ee9 v\u1ee5 kh\u00f4ng bi\u00ean gi\u1edbi c\u1ee7a c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f2n cho th\u1ea5y m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa chi\u1ec1u h\u01b0\u1edbng t\u1ed5ng h\u1ee3p h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 s\u1ee9 v\u1ee5 ph\u1ed5 qu\u00e1t nh\u01b0 l\u00e0 n\u00e9t ti\u00eau bi\u1ec3u c\u1ee7a Tin M\u1eebng n\u00e0y.<\/p>\n<p><strong>5.- G\u1ee3i \u00fd suy ni\u1ec7m<\/strong><\/p>\n<p><strong><em>1. Thi\u00ean Ch\u00faa Ba Ng\u00f4i, m\u1ed9t m\u1ea7u nhi\u1ec7m<\/em><\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-content\/uploads\/2012\/06\/HolyTrinity1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-6794\" title=\"HolyTrinity1\" src=\"http:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-content\/uploads\/2012\/06\/HolyTrinity1.png\" alt=\"\" width=\"255\" height=\"320\" srcset=\"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-content\/uploads\/2012\/06\/HolyTrinity1.png 255w, https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-content\/uploads\/2012\/06\/HolyTrinity1-239x300.png 239w\" sizes=\"auto, (max-width: 255px) 100vw, 255px\" \/><\/a>Kh\u00f4ng d\u1ec5 g\u00ec m\u00e0 ti\u1ebfp c\u1eadn v\u1edbi m\u1ea7u nhi\u1ec7m Thi\u00ean Ch\u00faa Ba Ng\u00f4i m\u00e0 ch\u00fang ta m\u1eebng l\u1ec5 h\u00f4m nay. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng<em> <\/em>\u0111\u1ea1i l\u1ec5 d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u1edf h\u01a1i xa \u0111\u1eddi s\u1ed1ng ch\u00fang ta. Tuy v\u1eady, ch\u00fang ta v\u1eabn nh\u1edb nh\u1eefng b\u00e0i h\u1ecdc gi\u00e1o l\u00fd khi c\u00f2n b\u00e9 b\u1ea3o r\u1eb1ng Thi\u00ean Ch\u00faa Ba Ng\u00f4i bao tr\u00f9m tr\u1ecdn v\u1eb9n \u0111\u1eddi s\u1ed1ng ch\u00fang ta; v\u00e0 \u00fd t\u01b0\u1edfng n\u00e0y v\u1eabn cung c\u1ea5p s\u1ee9c m\u1ea1nh v\u00e0 s\u1ef1 tin t\u01b0\u1edfng cho ch\u00fang ta v\u00e0 nh\u1eafc ch\u00fang ta nh\u1edb r\u1eb1ng \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t<em> <\/em>th\u1ef1c t\u1ea1i s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng. C\u00e1c b\u00e0i L\u1eddi Ch\u00faa h\u00f4m nay c\u00f3 g\u00f3p ph\u1ea7n l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf m\u1ea7u nhi\u1ec7m n\u00e0y. Trong b\u00e0i \u0111\u1ecdc th\u1ee9 nh\u1ea5t, M\u00f4s\u00ea \u0111\u00e3 m\u1eddi g\u1ecdi d\u00e2n ch\u00fang: \u201cAnh em c\u1ee9 h\u1ecfi nh\u1eefng th\u1eddi xa x\u01b0a\u201d. N\u1ebfu t\u00f4i \u0111i ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i th\u1eddi gian cho \u0111\u1ebfn \u201cnh\u1eefng th\u1eddi xa x\u01b0a\u201d, t\u00f4i c\u0169ng s\u1ebd s\u1ed1ng l\u1ea1i kinh nghi\u1ec7m c\u1ee7a d\u00e2n Israel: t\u00f4i ghi nh\u1eadn s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa, \u0110\u1ea5ng \u0111\u00e3 ch\u1ecdn l\u1ef1a t\u00f4i t\u1eeb thu\u1edf \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi, r\u1ed3i v\u1eabn hi\u1ec7n di\u1ec7n trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng th\u01b0\u1eddng ng\u00e0y t\u1ea7m th\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a t\u00f4i, t\u1ecf m\u00ecnh ra qua nh\u1eefng d\u1ea5u ch\u1ec9, n\u00e2ng \u0111\u1ee1 t\u00f4i trong c\u00e1c th\u1eed th\u00e1ch, bung m\u1edf c\u00e1c vi\u1ec7c k\u1ef3 di\u1ec7u ra trong th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<p><strong><em>2. \u1ede trong l\u00f2ng Thi\u00ean Ch\u00faa Ba Ng\u00f4i v\u00e0 Thi\u00ean Ch\u00faa Ba Ng\u00f4i \u1edf trong l\u00f2ng<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Khi \u0111\u00f3, \u1edf trong l\u00f2ng Thi\u00ean Ch\u00faa Ba Ng\u00f4i v\u00e0 Thi\u00ean Ch\u00faa Ba Ng\u00f4i \u1edf trong l\u00f2ng, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean \u00fd th\u1ee9c r\u1eb1ng l\u1ecbch s\u1eed ch\u00fang ta c\u00f3 g\u1ed1c r\u1ec5 r\u1ea5t xa, t\u1eeb bao \u0111\u1eddi v\u1eabn \u1edf trong tay Thi\u00ean Ch\u00faa, Ng\u00e0i v\u1eabn d\u1eabn d\u1eaft cu\u1ed9c s\u1ed1ng ch\u00fang ta, v\u00ec trung th\u00e0nh v\u1edbi l\u1eddi \u0111\u00e3 h\u1ee9a.<\/p>\n<p>Trong b\u00e0i \u0111\u1ecdc th\u1ee9 hai, th\u00e1nh Phaol\u00f4 nh\u1eafc l\u1ea1i r\u1eb1ng v\u1ecb Thi\u00ean Ch\u00faa n\u00e0y, \u0110\u1ea5ng ban s\u1ef1 s\u1ed1ng, \u0111\u00e3 th\u1ed5i Th\u1ea7n Kh\u00ed c\u1ee7a Ng\u00e0i v\u00e0o ch\u00fang ta, \u0111\u1ec3 nh\u1edd Th\u1ea7n Kh\u00ed, Ng\u00e0i gi\u1ea3i tho\u00e1t ch\u00fang ta kh\u1ecfi ki\u1ebfp n\u00f4 l\u1ec7 v\u00e0 n\u1ed7i s\u1ee3 h\u00e3i, v\u00e0 l\u00e0m cho ch\u00fang ta th\u00e0nh conc \u00e1i Ng\u00e0i, khi\u1ebfn ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ecdi Ng\u00e0i l\u00e0 Cha. \u1ede trong l\u00f2ng Ba Ng\u00f4i v\u00e0 c\u00f3 Ba Ng\u00f4i trong l\u00f2ng, khi \u0111\u00f3, c\u0169ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u00fd th\u1ee9c v\u1ec1 \u00e2n hu\u1ec7 Th\u00e1nh Th\u1ea7n m\u00e0 Thi\u00ean Ch\u00faa \u0111\u00e3 ban cho ta, \u0111\u1ec3 cho Ng\u00e0i d\u1eabn d\u1eaft v\u00e0 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i \u0111\u1eddi s\u1ed1ng ch\u00fang ta, s\u1ed1ng kinh nghi\u1ec7m t\u1ef1 do n\u1ed9i t\u00e2m, m\u1ed9t<em> <\/em>kinh nghi\u1ec7m ph\u00e1t sinh t\u1eeb c\u1ea3m nh\u1eadn ch\u00fang ta \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00eau th\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi con v\u00e0 l\u00e0 kinh nghi\u1ec7m m\u1ea1nh h\u01a1n m\u1ecdi n\u1ed7i s\u1ee3 h\u00e3i, m\u1ecdi \u0111au kh\u1ed5.<\/p>\n<p><strong><em>3. \u0110\u1ee9c Gi\u00easu Ph\u1ee5c Sinh sai ph\u00e1i c\u00e1c t\u00f4ng \u0111\u1ed3<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Cu\u1ed1i c\u00f9ng, \u0110\u1ee9c Gi\u00easu Ph\u1ee5c Sinh \u0111\u00e3 hi\u1ec7n ra v\u1edbi c\u00e1c t\u00f4ng \u0111\u1ed3, truy\u1ec1n h\u1ecd ra \u0111i v\u00e0 ti\u1ebfp n\u1ed1i c\u00f4ng tr\u00ecnh c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi nh\u00e2n danh Ba Ng\u00f4i Thi\u00ean Ch\u00faa, b\u1ea3o \u0111\u1ea3m v\u1edbi h\u1ecd r\u1eb1ng Ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd hi\u1ec7n di\u1ec7n v\u1edbi h\u1ecd m\u1ecdi ng\u00e0y cho \u0111\u1ebfn t\u1eadn th\u1ebf. \u1ede trong l\u00f2ng Ba Ng\u00f4i v\u00e0 c\u00f3 Ba Ng\u00f4i trong l\u00f2ng, cu\u1ed1i c\u00f9ng, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 c\u00f3 c\u1eb7p m\u1eaft c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng nh\u1eadn ra \u0110\u1ee9c Gi\u00easu, v\u1ecb Thi\u00ean Ch\u00faa l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi, ngay t\u1ea1i nh\u1eefng n\u01a1i c\u1ee7a \u0111\u1eddi s\u1ed1ng m\u00e0 Ng\u01b0\u1eddi cho ta l\u00e0m \u0111i\u1ec3m h\u1eb9n, v\u00e0 ra \u0111i trong Th\u00e1nh Th\u1ea7n, \u0111\u1ec3 b\u00e0y t\u1ecf t\u00ecnh y\u00eau c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec3 l\u00e0m cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng nh\u1edd h\u01a1i th\u1edf c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa.<\/p>\n<p><strong><em>Lm PX V\u0169 Phan Long, ofm<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Kinhthanhvn.org<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(M\u00e1tth\u00eau 28,16-20 \u2013 Ch\u00faa Ba Ng\u00f4i &#8211; B) \u0110\u1ee9c Gi\u00easu Ph\u1ee5c Sinh \u0111\u00e3 hi\u1ec7n ra v\u1edbi c\u00e1c t\u00f4ng \u0111\u1ed3, truy\u1ec1n h\u1ecd ra \u0111i v\u00e0 ti\u1ebfp n\u1ed1i c\u00f4ng tr\u00ecnh c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi nh\u00e2n danh Ba Ng\u00f4i Thi\u00ean Ch\u00faa. 1.- Ng\u1eef c\u1ea3nh \u1ede \u0111\u00e2y, ch\u00fang ta ch\u1ec9 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn ng\u1eef c\u1ea3nh tr\u1ef1c ti\u1ebfp, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9 tr\u1ed1ng &#8230; <span class=\"more\"><a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/s%e1%bb%a9-m%e1%ba%a1ng-ph%e1%bb%95-quat\/\">[Read more&#8230;]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,4],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-tranquang","4":"post-6777","6":"format-standard","7":"category-suy-niem-loi-chua","8":"category-thanh-kinh"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6777","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6777"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6777\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12215,"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6777\/revisions\/12215"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6777"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6777"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.giaoly.org\/vn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6777"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}